С.Амгаланбаатар: Манай аргаль угалз дэлхийд хамгийн үнэтэйд тооцогддог

12-р сарын 7, 2016 12:00 pm Нийтлэгч: Ангилал Ногоон мэдээ , Эдийн засаг Уншсан: 61
12-7-9h

Т.БАТСАЙХАН

БОАЖЯнаас  “Эрдэмтдээ сонсъёцуврал уулзалт зохион байгуулж байна. Өчигдөр хоёр дахь удаагийн уулзалт болж биологи, ан амьтан, байгалийн цогцолбор газар гэсэн салбар салбарын эрдэмтэд чууллааЭнэ үеэр Аргаль, агнуур судлалын төвийн захирал С.Амгаланбаатартай ярилцлаа.

 

12-7-9Энэхүү чуулганд салбарын сайддаа ямар санал санаачлага хүргэхээр ирэв. Аргаль судлалын салбарт тулгамдаж байгаа асуудлын талаар сонирхуулахгүй юу?

Бид аргаль, янгирыг биологи, генетикийн талаас нь судалж байна.   Мөн агнуурын шинжлэх ухаан гэж тусдаа бие даасан салбар бийҮүнийг судалжөнгөрсөн хугацаанд тодорхой үр дүнд хүрлээАргаль бол Монголын хамгийн үнэтэй амьтанДэлхийд ч манай аргаль үнэтэйд тооцогддогНэг аргаль агнахад манайд  18 мянган ам.доллар байнаБусад орнуудад ийм байдаггүй. Тухайлбал АНУд 150 ам.доллар төлөөд энэ амьтныг агнаж байнаЭнэ нь  Монголын аргалийн үнэ цэнийг харуулж байгаа юм. Энэ амьтан уулын  экосистемийн тэнцлийг хадгалж байдгаараа бас л үнэ цэнээ харуулж байна.  

Сүүлийн жилүүдэд аргалийн тоо толгой багасч байгаа талаар ярьж байна. Үүнийг гол шалтгааныг юу гэж харж байна вэ?

-1970-2000 он хүртэлх хугацаанд манай улсад аргалийн тоо толгой  дөрөв дахин  багассанЦаашид энэ эрчээрээ явбал устаж үгүй болж болзошгүй байна. Амьдрах орчныг нь доройтуулж байгаа асуудал их байнаМонголын газар нутгийн  70-80 хувь нь уул уурхайн лицензтэй боллооТоосжилт нэмэгдэж байнаЭнэ нь зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг доройтуулж байна. Мөн энэ амьтныг зарим хүн хамгаалах, нөгөө хэсэг нь ашиглах ёстой гэж үздэгХамгаална гэхээр хав дараад байна гэсэн үг байх нь. Ашиглана гэхээрээ буудаж алаад байна гэсэн үг юм. Уг нь энэ бүхнийг хослуулж зохистой ашиглах нь аль ч улс орны хөгжилд хувь нэмрээ оруулдагАргаль өөрөө өөрийгөө нөхөн төлжүүлээд байх боломжтой амьтан. Тиймээс зохистой ашиглаж чадвал эдийн засаг, нутгийн иргэд, мөн эргээд аргалаа хамгаалах, судлахад өндөр ач холбогдолтой юм.

Тэгвэл бид одоогоор зохистой ашиглаж чадаж байна уу?

Чадахгүй байнаМиний хувьд 1990 оноос хойш аргаль судалж байнаТүүнээс хойш  ганцхан зарчмыг баримталж үзэл бодлоо хүргэсээр ирсэнАргалаа бид зохистой хэмжээнд ашиглах ёстой. Гэхдээ орон нутагт нь чиглэсэн менежмэнт хэрэгтэйАн амьтнаа хэн хамгаалж байна гэхээр нутгийн эгэл жирийн малчин иргэд л хамгаалдаг шүү дээБуу шийдэм агссан хүмүүс явбал мэдээллэж байна, аргаль усгүй бол ус тавьж өгнө, өвс өгнө гээд тэд л анхаарал хандуулдаг. Гэтэл яг ашгийг нь хэн хүртэж байна гэхээр хотод данстай байгууллагууд хүртдэг. Энэ нь өөрөө буруу тогтолцоо юмТэгэхээр бидний тавьж байгаа санал бол орон нутгийнханд нь ашиглах боломжийг нь олгох ёстой гэж үзэж байнаЯдаж л хяналт шалгалт хийгээд явах бензиний мөнгөгүй байдагГэтэл ашиглаж байгаа газрууд нь тансаглаад явж байна. Үүнийг больмоор байнаМөн өмнө нь улсын тусгай хамгаалалттай газраас бусад газар ан хийх боломжтой байсан. Харин сүүлийн жилүүдэд ан агнуурын тусгай бүс нутаг гэж бий боллооТэгэхээр амьтны бууны овоо хараанаас зугтах талбай багасч байна гэсэн үгАн агнуурын бүс нутгаа ч нөхөрлөлүүд, орон нутгийн иргэдэд нь 100 хувь зөвшөөрлийн  эрхийг нь өгөх ёстойУг нь энэ талын бодлого манайд байнаБодлогын хэрэгжилт нь яг үндэс суурь дээрээ очихдоо онохгүй байна.

Аль шатандаа энэ бодлого хэрэгжих боломжгүй болоод байна вэ?

Зөвшөөрлийг нь яамнаас компаниудад өгч байгаа нь буруу юм. Мөн гэрээ хийх ёстойАн хийж байгаа компаниуд нь хэдэн төгрөгөөр агнасан нь хүртэл нууц байнаОлон улсад зарсан нь хүртэл нууцЭнэ бүхэн ил тод байх ёстой

Та энэ амьтныг 1990 оноос хойш судалсан гэлээ. Аргаль судлалын тухайд ямар ололт, амжилттай байна вэ?

Судалгааны хөтөлбөр маань өөрөө өндөр зардалтай байна. Боловсон хүчин, цаг хугацаа их шаардана. Их нартын байгалийн цогцолбор газарт гэхэд гадны санхүүжилтээр жилдээ 100 сая төгрөгийг судалгаанд зарцуулж байгааТодорхой хугацааны дараа судалгааны үр дүн гарна. Агнуурын шинжлэх ухааныг мөн хөгжүүлэх шаардлагатай байнаАль амьтнаас хэдийг агнаж ашиг олох вэ, экосистемийг нь эвдэхгүй байх вэ гэдгийг нарийн судалдаг баг байх нь энэ салбарт их чухал асуудалМөн энэ салбарт боловсон хүчний дутагдал их байна. 1994 он хүртэл МУИСд ийм анги байж байгаад хаагдсанОдоо ХААИС дээр нэг анги байгаа нь хангалтгүй юмМөн анчдыг мэргэжлийн болгомоор байна. Анчид өөрөө мэргэжлийн биш учраас хаа хамаагүй агнаж, байлдааны зэвсэг ашиглаж, ёс суртахуунгүй байгаад байна.

Хамгийн олон аргальИх нартын чулуу”-нд байгаа гэж байсан. Тэнд аргаль хамгаалах , судлах гээд олон ажил хийж байна уу?

Тийм ээ. Сүүлийн жилүүдэд гадаадын судлаачид манайд ирж судалгаа хийж байнаИх Нартад АНУ, Герман гээд 10 гаруй орны судлаачид  ажиллаж байна

Ер нь  гадны судлаачид ажиллах нь ямар ач холбогдолтой вэ?

-Бид  өөрсдөө судалгаагаа санхүүжүүлж  чадахгүй байна.  Гадныхан судалгаа хийвэл үр дүн нь Монголд хэрэгтэй.  Тэдэнд  монгол залуу судлаач дагалдуулж ажиллах шаардлага тавьдаг.  Тэднээс залуу үе маань юм сурч байна.   Хуучны  судлаачид шиг юу судалж байгаа нь мэдэгдэхгүй байж байгаад яваад өгдөг цаг өнгөрсөн. Бүх зүйл ил тод байна.  Тэгэхээр хамтарч судалгааны ажил хийх нь бидэнд одоогоор ашигтай хувилбар юм.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Сэтгэгдэл бичих

Таны и-мэйл хаягийг нийтлэхгүй.

Сэтгэгдэл *
Нэр *
E-Mail *