Н.Энхбаяр: Намайг хаана ч аваачиж, юунд ч хийсэн шударга ёсыг тогтоох үйл хэргийн төлөө зүтгэх болно

8-р сарын 30, 2012 10:18 am Нийтлэгч: Ангилал Дэлхийд , Халуун цэг Уншсан: 264

 

МАХН-ын  дарга Н.Энхбаярт холбогдуулсан  хэргийг шүүх  хуралдааны  сүүлчийн өдрийн үдээс хойш хэлсэн үгийг  бүрэн  эхээр нь  хүргэж  байна.

 

-Би прокурор болон өмгөөлөгч нарын ярьсныг сонслоо. Ялангуяа энэ шүүх хурал сүүлийнхээ хэ­сэгт мэтгэлцэх байдал руу орсныг анхааралтайгаар, та­лархалтайгаар сонслоо. Монголын ард түмэн өнөө­дөр харж байгаа. Монго­лын ард түмнээр зогсохгүй дэл­хий харж байгаа гэд­гийг сайн мэдэж байна. Тийм учраас шүүх шу­дар­га шийдвэр гаргах нь эр­гээд Монгол Улс ардчил­сан орон мөн үү, хүний эрх чөлөөг дээдлэдэг үү, үгүй юу? шүүх хараат бус бай­далд ажилладаг уу, үгүй юу? хууль эрх зүйн тогтол­цоо нь зөв үү, үгүй юу? хууль үйлчилдэг үү, үгүй юу? гэдгийг нэг бол “тийм”, эсхүл “үгүй” гэж батална. Тийм учраас би ч гэсэн энэ үгийг хэлэхдээ өөрсдийнхөө үзэж байгаа нотлох баримтыг болон санаа бодлоо илэн далан­гүй тодорхойлж, байр сууриа илэрхийлье гэж бодож байна. Шүүгчид маань миний хэлж буйг эрх биш анхаарах байх гэж найдаж байна.

Өнөөдрийн шүүх хурал бол нэг ёсны хуучин ба шинэ цагийн хоорондын мөр­гөлдөөн, өрсөлдөөн болж байна гэж бодож байна. Хувь хүнээр нь нэрлэж байгаа юм биш шүү. Гэхдээ прокуроруу­дын маань хуучин цагийн хуулийн тогтолцооны ар­гаар ажилладаг, түүндээ ба­ригдсан, тэр маягаар хү­нийг заавал яллах гэж улай­ран зүтгэдэг, өөрсдөө түү­нийгээ гүйцэлдүүлэ­хийн тулд нотлох барим­тыг өөртөө ашигтайгаар муш­гин гуйвуулдаг ийм хуу­чин цагийн үйл ажил­ла­гааны хэлбэр өнөөдөр энэ хурлын танхимд то­дор­хой харагдлаа. Харин өм­гөөлөгчид маань өнөө­дөр ардчилсан Монгол Ул­сад, ардчилсан хууль үйл­чилж байгаа энэ улсад хү­нийг ийм амархан ялла­чих­даг биш, нотлох барим­тыг жин­хэнэ ёсоор нь гар­гаж, бүрэн дүүрэн уншиж та­нилцуулж, хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой асууд­лыг ну­хац­тай шийддэг, шийдэх ший­дэхдээ Эрүү­гийн хууль болон Эрүүгийн бай­­цаан шийтгэх хуулинд суу­рилсан гол зарчим бо­лох хүний эрхийг дээдлэн хам­гаалах тал руу авч үз­дэг гэдгийг харууллаа. Энэ бол шинэ цагийн илэр­­хийлэл.

“Зөвхөн мөрдөн бай­цаах шатанд л цугларсан нот­лох баримт бичгийг ашиг­лана. Өөр ямар ч нот­лох баримт бичгийг ашиг­лахгүй” гэж Сагсай про­ку­рор хэлж байна. Мөн “Япон Улстай эрх зүйн тус­лалцаа үзүүлэх гэрээ байх­гүй бол яах юм! Ту­хайн байгууллагад шууд би­чиж л хүмүүсийн нотлох баримтыг цуглуулна шүү дээ”. Гэх мэтийн зүйлүү­дийг олон дахин давтаж яри­лаа. Энэ бол хуучин ца­гийн хууль хяналтын бай­гууллагын ажиллагаа­ны илэрхийлэл. Гэтэл нот­лох баримтыг аль болох бүрэн дүүрэн цуглуулах ажлаа ямар нэгэн шалт­гаа­наар мөрдөн байцаагч хийхгүй байвал яах вэ? Хариулт байхгүй.

Тухайлбал, сэжигтэн, яллагдагч нь мөрдөн бай­цаагчид хандаж өөрийн­хөө эсрэг мэдүүлэг өгөх­гүй. Харин мөрдөн бай­цаалт дууссаны дараа тэд­ний цуглуулсан нотлох ба­римтыг үзэж байгаад нот­лох баримтаа гаргаж өгнө гэсэн байдалтайгаар, цаа­наа тийм утга агуулга илэр­хийлсэн албан тоотыг Ав­лигатай тэмцэх газрын дарга Ганболд руу миний бие явуулж байсан. Манай өмгөөлөгч ч тэр үед “Та нэгэнт ийм байр суурь барьж байгаа бол зөв. Та­ны хэргийг мөрдөж буй бай­цаагч хэргийн цагаат­гах болон яллах талын нот­лох баримтыг цуглуул­даг юм. Мөрдөн бай­цаалт дууссаны дараа хав­таст хэрэгтэй танилцах хан­галттай цаг өгдөг юм.

Тэр үед та тусдаа болон өмгөөлөгчийн хамт ун­шаад дутуу нотлох баримт байвал түүнийгээ гаргаж өгөөд дахин мөрдөн шал­гаж өгөөч ээ гэсэн хүсэл­тийг тавьдаг юм. Тийм уч­раас энэ үйл ажиллагаа тийм хуулийн дагуу явна” гэж надад зөвлөж танил­цуул­сан. Түүнийг нь би зөв зүйтэй зарчим байна гэж ойлгосон.

Тэгтэл намайг дөрөв­дү­гээр сарын 12-13-ны шилжих шөнө хүч хэрэг­лэн барив­чилж авч явс­наас хойш яа­ран сандран мөрдөн бай­цаагч нь надад холбог­дуу­лан шалгаж буй хавтаст хэргийн мөрдөн байцаал­тыг дуусгаж боо­сон гэсэн.

Тэгээд өмгөөлөгчийг урьд­чи­лан хорих төвд ирж над­тай уулзахад нь би: “Нөгөө таны хэлээд бай­сан нотлох баримт гаргаж өгөх цаг бол­сон уу?” гэсэн чинь “Эхлээд бид уншина. Мөр­дөн байцаагчид ямар нотлох баримт цуглуулсан байна вэ? Ямар нотлох ба­римт цуглуулж чадаагүй байна. Эсвэл зориуд хаяж, үрэг­дүүлсэн байна уу? гэд­гийг шалгаж байгаад мөр­дөн байцаагч нарт албан ёс­ны санал тавина. Тэд то­дор­хой цаг хугацааг бид нарт олгох ёстой” гэж хэл­сэн. Тэгэхээр нь би тийм юм байх гэж бодсон чинь амралтын өдөр болох ням, бямба гаригийг оруу­лаад дөрөвхөн хоногийн дараа мөрдөн байцаагч нар хэр­гийг прокурор руу шил­­жүүлчихсэн. Дөрөв­хөн хо­ногт амжиж 49 хав­таст хэргийг унш гэж тул­гаж болдог юм уу? Тэгээд би өмгөөлөгчөөс “Та нар чинь мөрдөн байцаах ша­танд хэргийг дууссаны да­раа нотлох баримтаа гар­гаж, дахин шалгуулах хү­сэлт тавьж болдог гэсэн. Тэр чинь яасан бэ?” гэсэн. Гэтэл өмгөөлөгч нар надад “Энэ бол жинхэнэ хууль зөрч­сөн үйл ажиллагаа бол­лоо. Надад, бид нарт тийм бололцоо олгосонгүй. 49 хавтаст хэрэгтэй ёсоор нь танилцаж чадсангүй. Түүн дотор ямар хавтаст ямар баримт бичиг, нотлох баримт цугларсан, цугла­раа­гүйг бид харж чадсан­гүй. Тийм учраас танд хэлж байсан тийм зүйлийг хийж чадсангүй. Энэ бол жин­хэнэ хэлмэгдүүлэлт болж байна” гэж танил­цуул­сан. Тэгэхээр нь “За тэгвэл би одоо яах вэ?” гэж асуусан. Тэгтэл “про­ку­роруудтай уулзаж про­ку­рорын шатанд бид нар нот­лох баримтаа гаргаж өгнө” гэж өмгөөлөгчид хэл­сэн. “Прокурор Мөнх­баатар, Сагсай нартай уул­заж, энэ асуудлыг тайл­­барлаж, ойлгуулж, нот­лох баримтыг цуглуу­лах ажлыг хийх болно” гэж өмгөөлөгчид хэлсэн. Тэгсэн чинь мөн адил хоёр хоноод прокуророос шүүх рүү хэрэг явчихсан. “Та нар чинь намайг яагаад хуу­раад байнаа” гэж өм­гөө­лөгч нартаа хэлэхэд “Үгүй ээ таныг ерөөсөө хуураагүй. Харин харам­сал­тай нь мөрдөн бай­цаагч нар, АТГ, прокурор про­цессыг зөрчөөд байна. Бид нарт энэ 49 хавтас хэ­рэгтэй танилцаад тэр ша­тан­даа шүүхэд очихоос өмнө нотлох баримтыг гар­гаж ирж, дахин хянаж шал­гуулах бололцоо ол­гох­гүй байна. Энэ бол цэ­вэр хэлмэгдүүлэлт болж байна. Энэ бол улс төрийн захиалгатай хэрэг мөн гэдгийг дахин баталж бай­на” гэж надад хэлсэн. Ин­гэж хэлж байгаад Сагсай прокурор уучлаарай, бит­гий эмзэглээрэй. Тэгээд өнөөдөр болохоор ичих ч үгүй “Нотлох баримтаа өөрсдөө өмнө нь гаргаж өгөхгүй яасан юм бэ, зөв­хөн мөрдөн байцаах ша­танд цугларсан нотлох баримтыг л шүүхэд танил­цуул­на шүү” гээд проку­ро­рууд зүтгээд байна. Тэгж энэ асуудлыг шийд­нэ шүү гэж ярьж байгаа нь өөрөө хуучин цагийн нот­лох баримт цуглуулдаг ар­га, хуучин цагийн хүнд ял тулгахын төлөө улайрдаг аргын илэрхийлэл болж байна. Тийм учраас би нот­лох баримтыг өөрийн эрхгүй шүүх дээр өмгөө­лөгч нартайгаа зөвлөж байгаад гаргаж өгсөн. Өм­нө нь тийм цаг хугацааг бидэнд АТГ болон проку­рор олгоогүй учраас өнөө­дөр шүүх дээр гаргаж өг­сөн. Эрхэм шүүгчид үүнийг бас харгалзан үзэх байх гэж найдаж байна. Хоёр­дугаарт, яагаад хуу­чин цагийн илэрхийлэл, шинэ цагийн илэрхийлэл хоёр энэ зааланд мөргөл­дөөд байна вэ? гэдгийг би бас дахин жишээгээр хэлье. Та бүхэн бүгдээрээ үүний  гэрч мөн. 

Надад тулгасан хэр­гүүдэд няцаалт, тайлбар хийе.

“АГОНШУ”-ГИЙН БЭЛЭГ­ЛЭСЭН БЭЛГИЙН ТАЛААР

Энд шинээр нотлох баримт болгож гаргаж өгч байгаа Японы бурханы шашны “Агоншу” бай­гуул­лагаас телевизийн тоног төхөөрөмж хандив­ласан тухай албан ёсны тайлбарыг, энэ ажлыг жинхэнэ гардан гүйцэтгэ­сэн профессор Пема Гял­по гэдэг хүний энэ бүтэн за­хиаг уншихын оронд про­курор санаатайгаар ганцхан сүүлчийн өгүүл­бэ­рийг нь уншчихаж бай­гаа юм. Мөнхбаатар про­курор оо! өөрөө нотлох ба­римтаас иш татаж байгаа бол бүгдийг нь унш, гэтэл жинхэнэ утга агуулгыг нь зориуд мушгин гуйвуулж, ял­лах талд л ашигтайгаар ун­шиж байна. Түрүүн бид­­нийг энд мэтгэлцэж, ярил­цаж байхад хурал дар­­галагч шүүгч “Проку­рор зөвхөн өөрт ашигтай зүй­лийг ярих ёсгүй шүү, өөртөө ашигтай зүйлийг яриулах гэж бусдыг шаар­дах­гүй шүү, өөртөө ашиг­тай зүйлийг яриулах гэж бусдад нөлөөлөх гэж орол­дох­гүй шүү” гэж сануулга өгч байсан шүү дээ. Ха­рам­салтай нь Японы бур­ханы шашны “Агоншу” байгууллагаас надад хувьд телевизийн тоног төхөө­рөмж хандивласан тухай албан ёсны тайлбар гэдэг энэ нотлох баримтыг гар­гаж өгч байхад Мөнхбаа­тар прокурор ганцхан сүү­лийн өгүүлбэрийг нь ун­шиж, өөрийнхөө талд ашиг­тай нотлох баримт юм ши­гээр ашиглах гэж орол­дож байгаа нь өөрөө эргээд прокурорын байгууллага бол яллах л гэж улайрсан үйл ажиллагаа явуулж бай­гааг дахин нотолж бай­на. Энэ захианд юу гэж бичсэн юм бэ?

“2009 оны арванхоёр­ду­гаар сарын 09-нд бичсэн албан бичиг. Түүнд: Япо­ны бурханы шашны “Агон­шу” бай­гуул­лагаас Монголд бур­хан шашин, уламжлалт соёлын өвийг нэвтрүүлэх, дэлгэрүүлэх үйл хэрэгт зо­риулж 2000 оны эхээр буюу 2 дугаар сард 10 сая иенийн нэр бүхий телеви­зийн тоног төхөөрөмжийг Энхбаяр, хамба лам Чой­жамц нарт хувьд нь хандив болгон өгөхөөр болж, тус байгууллагын тэргүүн хам­бын тухайн үеийн ша­дар туслах бид хоёр дээрх хоёр хүнтэй ярилцан тохи­ролцож, хүлээлгэж өгсөн юм. Тухайн үед Энхбаяр нь эдгээр тоног төхөөрөм­жийг Монгол руу оруулах гаалийн зардалгүй байсан бөгөөд Япон Улстай худал­даа бизнес эрхэлдэг эдийн засгийн чадамжтай “Та­ван богд” компанийн за­хи­рал ноён Баатарсайханд хамба лам Чойжамцад мэдэгд­сэний үндсэн дээр хувьд нь дамжуулсан. Баа­тар­сай­хан тэдгээр то­ног төхөө­рөмжийн гаа­лийн татварыг бараг­дуулж, ирээдүйд Мон­гол оронд бурханы шашныг дэл­гэрүүлж, уламж­лалт соёлыг түгээх зорилготой­гоор телевизийн нэвтрүүл­гийг хийхэд бүг­дийг болон нэг хэсгийг нь ашиглах бү­рэн эрхтэй бол­сон юм. Монгол Улсын хөгжлийн төлөө гадаадад нэр хүн­дийг нь өндөрт өргөж, бур­ханы шашин дэлгэрүүлэ­хэд ихээхэн гавъяа бай­гуул­сан Энхбаяр гуайг те­ле­ви­зийн тоног төхөө­рөмж­тэй холбогдуу­лан нэр хүндийг нь уна­гааж бай­гаад харамсч бай­на. Баа­тар­сайханд гар­дуулс­наас хойш Энхбаярт энэхүү тө­хөөрөмж шууд холбоо байх­гүйг баталж байна” гэсэн өгүүлбэрийг хэсэгч­лэн тасалж “Энх­баярт энэ­хүү төхөөрөмж шууд холбоо байхгүйг ба­талж байна” гэсэн маягаар ун­шиж прокурор нь шүүх ху­ралд нотлох баримтыг гуйвуулан ашиглаж бай­гаа нь нөгөө хуучин ца­гийн илэрхийлэл, хүнийг яллахын төлөө улайрч байгаагийн илэрхийлэл гэж ойл­гож, эсэргүүцэж байна.

Хоёрдугаарт: Хавтаст хэрэгт авагдсан, өмгөө­лөг­чийн удаа дараа ун­шаад байгаа тэр нотлох ба­римтыг огт байхгүй юм ши­гээр прокурорууд хан­даад байгаад би гайхаж, бас харамсч байна. Ямар за­хиа бичиг байгаа вэ? гэхээр “Агоншу” байгуул­лага Кирияама гэдэг тэр­гүүн хамбатай. “Агоншу” байгууллагын өмнөөс хувь хүнд албан ёсны бичиг сэлт гаргаж өгч байгаагаа мэдэгдсэн, тэргүүн хам­бын гарын үсэгтэй, түү­ний тамга тэмдэгтэй би­чиг баримт бол жинхэнэ нот­лох баримт болно шүү дээ. 2000 онд “Агоншу” бай­гууллагын тэргүүн хам­ба Кириямагийн “УИХ-ын цөөнхийн дар­га, МАХН-ын дарга Энх­баяр танаа” гэж хандаж, хаяг­лаж бичээд, “танд те­ле­визийн болон аудио то­ног төхөөрөмж хандив­ла­лаа” гэсэн захидал байсаар бай­тал, түүнд өөрийнхөө гарын үсгийг зурсаар бай­тал нь, өөрийн хувийн бо­лон албан байгууллагын там­гыг дарсаар байтал нь үүнээс илүү нотлох баримт гэж яаж байх юм бэ? хэ­мээн асуумаар байна. Энэ нотлох баримтын дэргэд Чойжамц гэрчийн мэдүү­лэг, миний хэлж байгаа үг, Пема Гялпо профессорын хэлж байгаа үгийг бүгдийг нь бараг нотлох баримт гэж тооцохгүй ч байж бол­но шүү дээ. Кирияма хам­бын эл захидал өөрөө TВ-9-д байгаа жижиг тоног тө­хөөрөмжийг Ганданд өгөө­гүй, Энхбаярт өгсөн гэд­гийг хангалттай нотолж буй нотлох баримт болсоор байтал хаа хамаагүй хам­бын туслах Алтан-Очир, хам­бын туслах Баатар, тэгээд Баатарсайхан бо­лон бусад хүмүүсээс гэр­чийн мэдүүлэг аваад, мэ­дэн будилж, асуудлыг тойрч давхиад байдаг. Энэ үйл ажиллагааг би бас улс төрийн зорилгоор нэг хүнд л ял улайран тулгаж байгаа хэ­рэг гэж үзэж байна. Кириямагийн захидал энд бэлэн байгаа. Энэ нотлох баримтыг би гаргаж өгөө­гүй, харин АТГ-ын мөр­дөг­чид өөрсдөө гаалиас авч хавтаст хэрэгт оруул­сан байгаа шүү дээ. TВ-9 юм уу телевизийн тоног тө­хөөрөмжтэй холбоотой асуудал дээр үүнээс илүү нотлох баримт байхгүй. Байх ч бололцоогүй.

Дараа нь, манай про­ку­рорын байгууллага, ав­лигатай тэмцэх байгуул­лага, мөрдөн байцаах бай­гууллагын хууль зөрчсөн бас нэг жишээ бол 2012 оны нэгдүгээр сард Япон Улстай эрх зүйн туслалцаа үзүү­лэх гэрээ байхгүй бай­саар байтал Японы “Агоншу” байгуулагад АТГазрын дарга Ганболд захидал бичиж, телеви­зийн тоног төхөөрөмжийг хэнд бэлэг­лэ­сэн юм бэ? гэсэн чиг­лүүлсэн асуулт тавьсан байгаа юм. Үнэ­хээр АТГ асуудлыг нухац­тай судалж шалгая гэж байсан бол ТВ-ийн тоног төхөөрөмжийг түрүүн би хэлсэн шүү дээ, хоёр тус­даа, гэхдээ иж бүрдэл нь адилхан тоног төхөөрөм­жийг хоёр өөр субъектэд тус тус бэлэглэ­сэн байдаг юм. Нэг нь Монгол Улсын их сур­гуульд, нөгөөг нь Энхбаяр, Чойжамц хам­бад хувьд нь. Тэгэхлээр яагаад Ганболд даргын бичиж буй захидал тэр тоног төхөөрөмжийг Ул­сын их сургуульд бэлэг­лэсэн үү? гэсэн үгийг оруу­­лахгүйгээр зөвхөн Энхбаярт бэлэглэсэн үү? Чойжамцад бэлэглэсэн үү? Ганданд бэлэглэсэн үү? гэж чиглүүлж асууж байгаа юм бэ? Тэгэхээр энэ бол нотлох баримтыг цуглуулахдаа зориуд чиг­лүүлж, үнэнийг олохын төлөө биш хүнийг ялла­хын төлөө ажилласны бас нэгэн нотолгоо мөн болж байна.

Тэгээд Сагсай проку­рор түрүүнд “Япон Улстай эрх зүйн туслалцаа үзүү­лэх бололцоогүй, тийм гэрээ байхгүй. Тэгээд яах юм бэ?” гэж хэлсэн. Ми­ний бодлоор хэнбугай ч хуулийн дагуу л ажиллах ёстой учир хууль зөрчи­хийн оронд яах ч үгүй л байх ёстой байхгүй юу. Хуулиар ямар байдаг вэ? гэхээр төрийн байгууллага хуулиар зөвшөөрсөн бол уг үйл ажиллагааг гүйцэт­гэнэ, зөвшөөрөөгүй бол хийж болохгүй. Гэтэл “Тэ­гээд бид яах юм, гэрээ байхгүй учир хууль зөр­чөөд ч гэсэн нотлох баримт авна шүү дээ” гэж про­ку­рор хэлж байна шүү дээ. Тэгээд хууль зөрчиж авсан бичиг баримт яагаад өнөө­дөр нотлох баримтанд тоо­цогдох ёстой юм бэ? Эрх зүйн орчин байхгүй бол хууль зөрчсөн үйл ажил­лагаа явуулах  ёсгүй шүү дээ. Яагаад гэвэл өөр ул­сын хил хязгаар, нутаг дэвсгэр эхэлж байна шүү дээ. Өөр улсын нутаг дээр тэр улсын бүрэн эрхт бай­дал эхэлж байна. Үүн дээр монголын хууль хяналтын байгууллага мөрдөн бай­цаах, нотлох баримт цуг­луу­лах, хүнээс мэдүүлэг авах үйл ажиллагаа явуулж болохгүй шүү дээ. Энэ чинь олон улсын гэ­рээ­гээр нотлогдчихсон гэдгийг Нарангэрэл өм­гөө­лөгч тайлбарлаад бай­на. Тэгтэл урдаас нь “Прак­­тик амьдрал дээр ийм байгаа учраас явуулж л таарна шүү дээ” гэж өөрөө хууль зөрчдөгийгөө, улайн цайм яллах гэж оролдож байгаагаа бас дахин нотолж байна. Чой­жамц хамбын  мэдүүлгийг түрүүн Нарангэрэл өмгөө­лөгч уншсан. Би ч ахиад уншчихъя. (Мөнхбаатар прокурорын уншаад бай­гаа яллах дүгнэлтийн 5 ду­гаар хуудсанд байгаа).

Түүнд: “Энхбаяр бид хоёрын дунд өгсөн. Бид хоёрт л өгсөн гэж ярьдаг. Би бол шашинд өгсөн юм болов уу гэж боддог” гэдэг. Тэгээд хамгийн сүүлд нь “ТВ-ийн тоног төхөөрөм­жийг хэнд нь ямар зорил­гоор өгснийг “Агоншу” бай­гууллага хэлэх байх” гэсэн санаа бүхий өгүүл­бэрийг зориуд худал ун­шаад, “шашинд өгсөн” гэсэн өгүүлбэрийг “Ган­данд өгсөн” болгож уншиж байна шүү дээ. Энэ чинь юу гэсэн үг юм бэ? бид­нийг, шүүхийг хүндэтгэх­гүй байна. Өөрийнхөө аж­лыг хүндэтгэхгүй байна. Хү­нийг яллахын төлөө улайрч байгаагийн илэр­хий­лэл байхгүй юу. Ядах­наа энэ цаасан дээр бай­гаа өгүүлбэрээ үг нэмж, хасч биш, байгаагаар нь унш л даа. Тийм учраас би энэ нотлох баримтыг ха­рин намайг цагаатгах, энэ гэрч Чойжамцын мэдүү­лэг чинь “Энхбаяр бид хоёрын дунд өгсөн” гэдэг өгүүлбэр нь өөрөө Ганданд өгөөгүй гэсэн үг. Сүүлд нь TВ-9-ийн хамт олон үйл ажил­лагааныхаа орло­гоос, “Чойжамц хамбыг битгий гомдоогоорой, бо­лох­гүй шүү, лам хүнийг гом­доож болдоггүй юм шүү, шашиндаа бас туслах ёстой шүү” гэж миний хэлж шахсаны дагуу өгсөн мөнгийг, Чойжамц өөрөө ухамсартай лам хүний хувьд хувьдаа авч болох байсан ч тэр мөнгийг Энэт­­хэгт байгаа Монгол сүм хийдийг барихад зо­риулъя гэж хоёр туслахаа дагуулж ирээд авч, Ган­дан­гийнхаа дансаар дам­жуулж, Энэтхэгт барьж бай­сан сүм хийдийнхээ сан­хүүжилтийн дансанд тушаажээ.

Прокурорууд та нар энэ мэдүүлгийг телеви­зийн тоног төхөөрөмжийг Ганданд өгсөн мэтээр нот­лох баримт болгож байгаа нь бас л мушгин гуйвуулж, нотлох баримтыг өөрийн­хөө дур сонирхолд, өнгө үзэмжид тохируулж ашиг­лах гэж, заавал Энх­бая­рыг яллах ёстой гэж үйл ажиллагаа явуулах гэж оролдсон оролдлого гэж бодож байна. Дахин хэлье. Кирияма хамбын тэр за­хиа байхад л энэ асуудал ямар ч эргэлзээгүй Энх­баярт хандивласан, хувьд нь өгсөн юм байна гэдгийг нотолсон баримт. Гэтэл Алтан-Очирын “Хамба ярьж байсан, Хамба нэг тиймэрхүү маягийн юм ярих нь дуулдсан шүү, тийм сураг ажиг гарсан шүү” гэж ярьсан гэрчийн мэдүүлгийг нотлох баримт болгож ашиглаж байгаа нь харамсалтай санагдаж байна.

Өчигдөр гэрч Баатар өөрөө шүүхэд ирээд “Энх­баяр, Чойжамц нарт өгсөн. Харин янз бүрийн ам дамж­сан яриа, сураг сонсч байсан тухайгаа л өмнө нь би ярьж байсан байх аа. Одоо сайн санахгүй байна. Би 1999 оноос Гандангаас гарсан. 2000 оноос хойшхи юмыг мэдэхгүй” гэж хэлж байсан. Хүн маш тодорхой юм хэлсээр байтал энэ бүх бодит байдлыг ингэж үгүйс­гэж байгаа нь харам­салтай явдал, хүн яллах гэсэн хуучин цагийн үйл ажиллагаа болж байна гэж үзэж байна.

Гандан удаа дараа энэ ТВ-ийг нэхэмжлэх эрхээ­сээ татгалзсан байна. Яагаад татгалзаад байгаа юм бэ? Яагаад гэвэл Ган­дан энэ ТВ-тэй хамаагүй. Түүнийгээ Чойжамц хам­ба мэдэж байгаа учир тат­гал­заад байна. Хамаатай зүйлээс татгалзахгүй шүү дээ. Тэр битгий хэл та нарт болон АТГ-т захидал би­чиж, Ганданд холбоотойг нь баталсан “Агоншу”-гийн бичгийг өгөөч гэхэд нь та нар яагаад тэр хү­сэлтийг нь харгалзан үзээд тэр Кириямагийн бичгийг өгч болохгүй байсан юм бэ? Тэр бичгийг өгчихсөн бол Чойжамц хамба “За за энэ бичиг байгаа юм бол би нэхэмжлэгчээр орол­цох боломжгүй юм байна. Энхбаярт хаяглаад энэ хандиваа өгчихсөн байна” гэж хэлэх байсан юм. Тийм учраас Гандан өөрөө өөрт нь хамаагүй учраас нэхэмжлэгчээр орохоосоо удаа дараа татгалзсан байна.

ТВ гэдэг бол зөвхөн нэг бэсрэг тоног төхөө­рөмж биш, ТВ гэдэг бол ТВ гаргах лиценз, тоног тө­хөөрөмж, санхүүжилт, баг, программын бодлого зэрэг ийм олон юманд хүрч, бүрдэж байж үйл ажил­лагаагаа явуулдаг бай­гууллага. Гэтэл өнөө­дөр манай прокурорын та­нилцуулж байгаа яллах дүг­нэлтэд TВ-9-ийг хааж устга, лицензийг нь ху­раана, Ганданд тоног тө­хөөрөмжийг нь өгнө гэсэн бай­гаа. Энэ бол жинхэнэ хоц­рогдол, дээд зэргийн дарангуйллын дэглэмийн илэр­хийлэл. Хэвлэл мэ­дээллийн байгууллагыг үзэл бодлоо чөлөөтэй илэр­хийлээд, төр засгийн явуулж байгаа алдаатай оноотой бодлогыг нь тун­гаан шүүж, ард түмэндээ үйлчилдэг бүхэл бүтэн бие даасан байгууллагыг ху­дал нотлох баримтыг ашиг­лаж яллах гэж орол­дож байгаа нь өнөөдөр дэлхийд шившгээ тарьж байгаа хэрэг. Монголын ард түмний өмнө ч гэсэн шившгээ тарьж байгаа хэрэг.

Би далдыг харагч биш шүү. Гэхдээ би иймэрхүү шүүхийн шийдвэр гарах гэж байгаа талаар өмнө нь мэдэж байсан юм. Шүүх, прокурорын үйл ажил­ла­гааны талаар сэтгүүлч Оргилмаад болоод “Улс төрийн тойм” сонинд, сэт­гүүлч Энэрэлд болоод “Өд­рийн сонин”-д ярилц­лага өгч байсан. Тэнд “На­­дад заавал ял өгөх юм гэнэ билээ. Ял өгөх ажил дот­роо TВ-9-ийг татан буул­гаж, Ганданд өгөх юм гэнэ билээ гэснийг би сонссон” гэж ярьсан бай­гаа. Энэ болох гэж буй явд­лыг сонин дээр олон сарын өмнө хэлсэн байсан. Өнөөдөр Сагсай прокурор тэгж ТВ9-ийг устгах тө­лөв­лөгөө хэлэхэд нь на­майг хэвлэл мэдээллийн­хэн харсан байх. Би өөрийн эрхгүй инээсэн. Би яагаад далдыг харагч болчихов оо, би яагаад олон сарын өмнө үүнийг мэдэж байв аа? Яагаад гэвэл ийм үйл ажиллагаа явуулна гэдэг нь сонсог­дож байсан, найдвартай эх сурвалжаас мэдэгдэж байсан.

Тэгээд ч зогсохгүй, на­майг заавал яллахын тулд Сагсай прокурор намайг сонгуульд оруулахгүйн төлөө зүтгэж, ямар ч хуу­лийн үндэслэлгүй бичгийг Сүхбаатар дүүргийн шүү­хэд өгч, түүгээр дамжуулж СЕХ-нд нөлөөлж, нэр­сийн жагсаалтаас хасуул­сан. Энэ бүх багц үйл ажил­лагаа нь Энхбаярыг ямар ч гэсэн яллана гэсэн санаархал, “эзэд”-ийнх нь захиа даалгавар хууль хянал­тын байгууллагын хууль бус үйл ажиллагаа­гаар илэрч байна. Ингэж та нар бүгдээрээ шившгээ тарихаа больцгоо.

Монголынхоо нэр хүн­дийг бодъё. Монгол өнөөдөр 22 жил ардчилсан гэсэн нэрээрээ явж байгаа шүү. Энэ ардчиллыг өнөө­дөр ингэж баллах гэж, 22 жилийн өмнө байсан Мон­гол руу буцааж аваа­чих гэж байгаа бол ард түмэн зөвшөөрөхгүй шүү. Үүнийг бас заримд нь маш тодорхой анхааруулж хэлье.

Кирияма хамба энэхүү тоног төхөөрөмжийг Чой­жамц хамба бид хоёрт өгөх­дөө ямар даалгавар, ямар хүсэлт тавьсан юм бэ? Мон­голд сүүлийн 70, 80, 90 жил тасраад байсан Бур­хан багшийн Их Дүй­чин өдрийг Бакула Ренбү­чи болон  талийгаач Даш­бал­бар зэрэг нөхдийн хамт сэргээн тэмдэглэсэн. Буд­дын шашинаа судлах, сур­талчлах чиглэлээр ийм мэтийн олон ажил хийсэн хүн учир Чойжамц хамба бид хоёрт энэ тоног төхөө­рөмжийг бэлэглэсэн. Түү­нээс биш огт юм хийгээгүй хүнд өгөх ч үгүй. Ганданд өгдөг юмаа өгсөн, хэвлэх үйлдвэр өгсөн. Монгол улсын их сургуульд өгдөг юмаа өгсөн. Телевизийн бэсрэг тоног төхөөрөмж өгсөн. Үүнийг ялгаж сал­гаж ойлгооч, заавал нэг хүнийг яллана гэж битгий ингэж улайраач гэж та бүхнээс хүсч байна.

Эрүүгийн хуулийн 150.3-ын тухай өнөөдөр бид нэлээд маргалдлаа. Би бо­дохдоо Нарангэрэл өм­гөөлөгчийн тайлбарласан тайлбарыг маш зөв гэж бодож байна. Яагаад 150.3-аас албан тушаалтны ту­хай асуудлыг хассан юм бэ? Зүгээр санамсаргүй хасчихаагүй байлгүй. Ал­бан тушаалтны нөлөө, ал­бан тушаалтан албан ту­шаалын байдлаа ашиглах, урвуулан ашиглах тухай асуудлыг ямар нэгэн байд­лаар тусгасан тийм зүйл заалт 1942 оны Эрүүгийн хуулиас эхлэн зохицуулаг­даж байгаад, 2008 онд хуулинд орсон өөрчлөл­төөр хасагдсан юм байна. Би бодохдоо яагаад гэвэл шинэ цаг эхэлсэн байхгүй юу. Магадгүй албан ту­шаал­тан буруу үүрэг даал­гаварыг доод шатны албан хаагчид өгвөл тэрхүү албан тушаалтан даалгавар ав­сан гээд түүнийг нь бие­лүүлэх албагүй шүү дээ. Тэгээд жингээрээ ч гэнэ үү, нөлөөлөөд ч гэнэ  үү, тойруу замаар ч гэнэ үү, битүү замаар ч гэнэ үү, шууд замаар ч гэнэ үү, Сагсай прокурор түрүүн нөлөө үзүүлэх тухай тайл­барлах гэж арга ядаад байх юм. Үгүй ээ.

1950,60,70,80 оны үед даргын юу хэлснийг л хийдэг тийм албан ту­шаалт­нууд байсан байх­гүй юу. Бие дааж юм шийд­вэрлэх чадваргүй, өөрийн толгойгүй хүмүүс байсан байхгүй юу. Тийм учраас даргын хэлснийг биелүүлснийх нь төлөө, дарга тийм юм хэлж байс­ных нь төлөө дарга нь бас хариуцлага хүлээдэг бай­сан байхгүй юу. Би бол энэ өнцгөөс нь харж байна. Одоо бид нар чөлөөтэй нийгэмд амьдарч байна шүү дээ. Бид өнөөдөр ямар ч том хүн, Ерөнхийлөгч ч байсан, Ерөнхий сайд ч байсан буруу үүрэг даал­га­вар өгвөл биелүүлэх ёс­гүй байхгүй юу. Энэ чинь Үндсэн хуулиар хамгаа­лагд­сан эрх байхгүй юу. Өнөөдөр биеэ даасан хү­мүүс Монголд амьдарч байгаа байхгүй юу. Тэгэх­лээр энэ зүйл заалтыг хасахдаа тэр албан ту­шаал­тан нөлөөлөх асууд­лыг нь хаяад “Чи өөрөө шийдвэр гаргаж байгаа бол өөрөө хариуцлагаа хүлээнэ, чи сүүлд нь бул­тах­гүй шүү, чи тэр дарга хэлчихсэн, энэ хүн хэл­сэн, тэр хүн хэлсэн гэж хэлж болохгүй шүү, чи өөрөө хариуцлага хүлээ­нэ” гэдгийг энэ өөрчлөлт өөрөө тодорхойлсон юм байхгүй юу. Тэгэхлээр та нар тэрнийг ойлгоогүй байна. Нөгөө л хуучин ца­гийн дарга нөлөөлж болдог юм шиг.  Одоо шууд удирд­лагатай учраас магадгүй про­курорт л тийм байдаг байх. Гэтэл Монголын ний­гэм өөрчлөгдчихсөн байхгүй юу. Хууль шүү­хийг өөрийн гар хөл болсон хүмүүсээр дүүргээд, тэ­гээд тэд нараар дамжуулан хүнд зохиомол хэрэг тул­гаж байгаа нь хуучин ца­гийн үлдэгдэл. Орчин үед хүн өөрийнхөө хариуцаж хийсэн юманд л өөрөө хариуцлага хүлээнэ. Дарга дарамтлаад шахаад байна гэж хариуцлагаас мултрах бултах гэсэн оролдлого хоцрогдсон.Тэгээд байгаа нь үнэн юм бол ажлаа өгөхгүй юу. “Би таны энэ буруу даалгаврыг хийх­гүй, би ийм тушаал шийд­вэр гаргахгүй, би өөрийн­хөө эрхийг хуулиар шүү­хээр хамгаалуулна. Би энийг чинь биелүүлэхгүй” гэж хэлэх хэрэгтэй байх­гүй юу. Тийм ч эрхтэй. Үндсэн хуулиар тэгэж хамгаалагдсан байхгүй юу даа.

Тэгтэл та нар өнөөдөр буруу зүйлчлээд, нөгөө л хуучин цагийн дарга л юу хэллээ доор нь юу дуртайг нь хийдэг хэдэн хүмүүс байдаг юм шиг, Монгол өөрчлөгдөөгүй юм шиг , буруу зүйлчлээд өнөөдөр­жин­гөө л Энхбаяр нөлөөл­сөн байж магадгүй гээд, бүр энэ шүүхэд сууж буй иргэний төлөөлөгчдөд хүр­тэл ­нөлөөлсөн байж ма­гад­гүй гэдгийг ойлгуу­лаад, ерөөсөө нөлөөлсөн ямар ч нотлох баримт байх­гүй байтал, “тэр хүн тэгж ярьж байсан, энэ хүн ин­гэж ярьж байсан” гэдэг дамжмал яриагаар, Энх­баяр нөлөөлсөн учраас л ийм “муухай” юм болсон юм мэт ойлголт төрүүлэх гэж оролдож байна. Үгүй ээ. Одоо дарга нар нө­лөөл­дөг цаг өнгөрсөн. Одоо иргэд өөрсдөө, төрийн албан хаагчид өөрсдөө асуудлаа хариуцдаг, тэр­ний­хээ төлөө хариуцлага хүлээдэг тэр цаг ирсэн. Тэрний тухай өнөөдөр шүүх дээр бид ярих ёстой. Тийм учраас энэ буруу зүйлчлэлийг больж,  энэ хэргийг хэрэгсэхгүй бол­гож цагаатгах ёстой гэж бодож байна.

Ингээд TВ-9-тэй хол­боо­той, тэр тоног төхөө­рөмжтэй холбоотой асуу­дал бол Кирияма хамбын Энх­баярын нэр дээр ирүүл­сэн “Танд хандив­лаж байна” гэсэн бичгээр л хаагдах ёстой гэж үзэж байна. Прокурорууд минь одоо яллах гэсэн тэр хүсэл­дээ хөтлөгдөж битгий улай­раач ээ. Үнэнд бүг­дээрээ гүйцэгдэе л дээ, үнэнд бүгдээрээ гүйцэгд­вэл бид нарт бүгдэд нь ашиг­тай шүү дээ. Үнэн энд байсаар байтал, тэр Кириямагийн захиа бай­саар байтал яагаад тэрнээс өөр тийшээ хараад, өөр хаагуур ямар нэгэн гэр­чийг хайгаад яваад байгаа юм бэ? “Үнэнээр явбал үхэр тэргээр туулай гүйц­нэ” гэж ярьдаг шүү дээ. Үнэн гэдэг чинь Кирияма­гийн өөрийнх нь захиа байна шүү дээ. Та нарын яллах гээд байсан тэр худ­лаа дүгнэлт чинь туу­лай байна шүү дээ. Тэр туу­лайг чинь гүйцчихлээ шүү дээ, тэр Кириямагийн за­хиа, тэр үнэний үхэр тэрэг чинь гүйцээд ирлээ шүү дээ.  Өнөөдөр энэ зааланд бид нар ойлголоо шүү дээ. Тэр л үнэнд гүйцэгдье л дээ бүгдээрээ. Тэгээд TВ-9-д бол Энхбаяр, Чой­жамц хоёрт хувьд нь хан­див­ласан телевизийн за­рим тоног төхөөрөмж бай­на. Тийм учраас Энхбаяр гэдэг хүн Гандан гэдэг бай­гууллагад өгсөн теле­ви­зийг дундаас нь завш­сан юм биш гэдгийг л, ийм үнэнийг л бүгдээрээ өнөө­дөр энд олж тогтоолоо шүү дээ. Тэр утгаараа, яахав хэ­дийгээр яллах гэсэн, та нар яллах гэж улайрсан тэр зүтгэлдээ хэт автсан ч бид хамтдаа энэ үнэнийг олж тогтоолоо шүү дээ. Шүүх үүнийг харгалзан үзэх байхаа гэж найдаж байна.

 

ОДОО МИАТ-ЫН ОНГО­ЦООР ХУВИЙН НОМ ТЭЭВЭР­ЛЭСЭН ТУХАЙ АСУУДАЛ

Бас дахин хэлье. Мөр­дөн байцаах ажиллагаа дуусгаад, хэргийг боогоод, өмгөөлөгчид нарт болон тэр эрх ашиг нь хөндөгдөж байгаа бусад хүмүүст та­нил­цуулах үед нотлох ба­рим­туудыг нэмж гаргаж өгнө. Эсвэл шалгуулах шаардлага хүсэлт тавина гэж бид ойлгож  байсан чинь тийм бололцоог Ав­лига­тай тэмцэх газар өгөө­гүй, прокурор олгоогүй. Тэгээд энэ асуудал шүүх дээр хүрээд ирсэн. Тийм учраас, дараа нь шүүхийн хурал дээр, шүүхийн энэ танхимд тэр нотлох барим­тыг гаргаж өгч байгаа юм. Тэр нотлох баримт ямар нотлох баримт вэ? гэхлээр одоо номтой холбоотой асуудлыг ярья.

Түмэнжаргал зөвлөх миний итгэмжлэлээр, ми­ний хувийн бүтээл болох найман боть номыг хэв­лүү­лэхийн тулд зээл аваад, тэр зээлээ үндэс­лээд өөрийнхөө харилцаа холбоотой хүмүүсээрээ дам­жуулаад Солонгосын хэв­лэлийн компанийг олоод, тэд нартай харилцаа тогтоогоод, гэрээ байгуу­лаад, Солонгост энэ но­мыг хэвлүүлсэн. Тэр гэ­рээн дотор хэвлэх болон тээ­­вэрлэх зардлыг Солон­го­сын тал  хариуцна гэж бүр маш тодорхой биччих­сэн өгүүлбэр байгаа. Тэр­ний дагуу Солонгосын тал энэ номыг тээвэрлэх зард­лыг нь хариуцаад Мон­голд ирүүлсэн. 2005 онд Тө­мөр замын гааль дээр хүлээж аваад гаалийн тат­ва­раа төлөөд энэ номыг хү­лээж аваад борлуулсан. Борлуулах ажлыг голлон хийсэн хүний нэг Баасан­жав 2006 онд “Ерөнхий­лөгч таны номыг борлуу­лах ажлыг бид хийлээ. Энэ ажлыг хийсэндээ баяр­тай байна. Цаашид хамт­ран ажиллахад бэлэн байна” гэсэн утга бүхий захидлыг ирүүлсэн байгаа юм. Тэгэхээр энэ бүхэн чинь өөрөө юуг харуулаад байгаа юм бэ? 2005 онд энэ ном хэвлэгдсэн юм байна. Солонгосоос төмөр замаар Монголд ирсэн юм байна. Борлогдсон юм байна. Бас дээр нь ахиад нэг нотлох баримт. Миний тэр үеийн Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байх үеийн хөрөнгө ор­ло­гын мэдүүлэг байгаа шүү дээ. Тэр хаанаас орсон орлого вэ? гэдгийг бэлхэн биччихсэн байгаа байхгүй юу. Номоо борлуулаад орсон орлогоосоо би тат­ва­раа төлөөд хөрөнгө орло­гын мэдүүлэгт биччихсэн бай­гаа шүү дээ. Прокуро­рууд та нар залхуураад бай­гаа юм уу, эсвэл хүсэх­гүй байгаа юм уу? Эсвэл мөрдөн байцаагч нар зал­хуу­раад байгаа юм уу, эс­вэл хүсэхгүй байгаа юм уу? Энэ бүхнийг олоход амархан шүү дээ. 2005, 2006, 2007, 2008 оны хө­рөн­гө орлогын мэдүүлгийг үз л дээ. Өөрийнхөө ху­вийн номыг борлуулаад ол­сон орлогоо би тайлбар­тай­гаар татвараа төлөөд бич­чихсэн мөнгөний дүн байгаа шүү дээ. Тэгэхлээр залхуураад байна уу? эс­вэл ур чадвар дутаад байна уу? Эсвэл яллах дүгнэл­тэн­дээ хэт улайраад байна уу. Ингэж байгаа бол аль аль нь буруу. Залхуурч болохгүй. Ур чадвар муу байвал, ажлаа хийж ча­дах­гүй байвал хийх хэрэг­гүй. Эсвэл яллах дүгнэл­тэн­дээ улайрч байгаа бол бас тэгж хүн хэлмэгдүүлж болохгүй. Энэ бол хангалт­тай нотлох баримт. Миний номтой холбоотой ийм хууль ёсны үйл ажиллагаа болсон байна.

Миний ном тэр утгаа­раа онгоцоор ирээгүй. Ха­рин “Их Монгол Улс” гэ­сэн нэртэй Засгийн газ­рын хэвлүүлсэн номыг би онгоцоор ирсэн байж ма­гад­гүй гэж бодоод байгаа. Гэхдээ энэ бол миний ном биш учраас би анхаарал тавьж хойноос нь хөөцөл­дөө­гүй. Гэхдээ энэ байж магадгүй гэж бодоод бай­гаа ном бол “Их монгол Улс” гэсэн нэртэй хүрэн улаан хавтастай ном бай­гаа. Энэ номыг Засгийн газ­рын зардлаар хэвлүүлж байсан учраас, МИАТ ком­пани их ойд зориулсан бүтээл байсан учраас то­дор­хой хэмжээний хөнгө­лөлт­тэйгээр  тээвэрлэсэн байж магадгүй. Тэгээд энэ магадгүй гэдгийг батлаад байгаа нотлох баримт бол шүүх “Их Монгол Улс” гэ­дэг номыг тээвэрлэсэн зар­далтай холбогдолтой маргааныг хэлэлцээд эв­лэ­рэл байгуулж, 4000 га­руй 5000 орчим доллар төлүүлээд шийдсэн тухай баримт. Тэгээд МИАТ компани өөрийнхөө авах ёстой, нэхэмжилж байсан мөнгөө авчихсан юм байна лээ шүү дээ. Тэр чинь яагаад нотлох баримт биш юм бэ? Шүүхийн шийдвэр нотлох баримт биш юм уу? “Их Монгол Улс” гээд шүүхийн шийдвэр дээр биччихсэн байгаа тэр би­чиг баримт чинь нотлох баримт биш юм уу? Тэр дөрөв-таван мянган дол­лар тушаачихсан байгаа, эвлэрлийн гэрээ хийчих­сэн байгаа чинь нотлох баримт биш юм уу? Яагаад заавал Энхбаяр тэр най­ман боть номоо онгоцоор авчирсан болгох гээд улай­раад зүтгээд байгаа юм бэ? Энэ чинь юуг харуулж байна вэ? Дахиад л хэлэ­хэд нөгөө хуучин 90 оны өм­нө байсан хүнийг л хэл­мэгдүүлье гэвэл заавал хэл­мэгдүүлж байж салдаг тэр прокурорын тогтолцоо ч юм уу? Тэр авилгатай тэм­цэх газар ч юм уу, эс­вэл хууль хяналтын бай­гууллагын тогтолцоо хэ­вээр үйлчлээд байна гэд­гийг. Одоо бүгдээрээ шинэ Монголдоо дахин төрөе. Үнэнд гүйцэгдэе. Хүн бол­го­ны эрх ашгийг ингэж хэлмэгдүүлэх маягаар зөрчихөө болиё гэж уриа­лан дуудаж байна.

Энэ номыг хэвлүүл­сэн гэдгийгээ Засгийн газар өөрөө нотолж байна. Би бас шүүхэд гаргаж өгсөн байгаа. 2007 оны 3 дугаар сарын 07 өдөр энэ номыг хэвлүүлэх зардлыг буюу 34.9 сая төгрөг, 35 сая орчим төгрөгийг Сангийн сайд Баяртсайханд гарга­хыг зөвшөөрсүгэй гэсэн, ийм хөрөнгө гаргах тухай тогтоол гаргачихсан бай­гаа байхгүй юу. Энэ бүгд чинь Их Монгол Улс бай­гуулагдсаны 800 жилийн ойн арга хэмжээний хү­рээнд Монгол Улсад ирсэн га­даадын зочид төлөөлөг­чид, төр, засгийн тэргүүн нар Чингис хаан болон Монгол орны талаар хэл­сэн үг, бичсэн тэмдэглэл, санал сэтгэгдэл эмхэтгэ­сэн номыг хэвлүүлсэн зар­дал гэж бичсэн байгаа шүү дээ. Ийм бэлэн ба­римт Засгийн газрын веб сайт дээр хадгалагдаад байж байна шүү дээ. Та нар яагаад компьютерээ асаа­гаад Засгийн газрын веб сайт руу ороод, 2007 оны тэр хуудсыг нээгээд ийм мэдээллийг авч бол­дог­гүй юм бэ? Энийг мөр­дөн байцаагч нар яагаад олж болдоггүй юм бэ? Яа­гаад хянаж байгаа проку­рор “Үгүй чи наадахаа сайн судла, судлаж дуус­сан уу” гэсэн зөв шаард­лага тавьж болдоггүй юм бэ? Яагаад заавал тэр нэг ойлгомжгүй гурван кон­тей­нер, тэр нэг ойлгомж­гүй Бэ Хуй ч гэнэ үү нэр­тэй солонгос хүний мэ­дүүл­гийг ашиглаад, заавал Энхбаяр өөрийнхөө най­ман ботийг онгоцоор зөө­сөн болгох гээд улайраад байгаа юм бэ? Үнэнийг тог­тоох гээд байгаа юм уу? Хү­нийг зохиомол хэргээр яллах гээд байгаа юм уу? Уг нь үнэнийг тогтоох, хү­нийг яллах хоёр ажил нэг нэгнийгээ баталж бай­маар юм. Хүнийг яллах ажил үнэнээсээ салчих юм бол хэлмэгдүүлэлт болдог байхгүй юу. Өнөөдөр энд үнэнийг тогтоох биш ха­рин прокурорын зүгээс хүн тулган яллах л ажил­лагааг явуулаад байна шүү дээ. Би үүнд харамсаж байна. Үүнийг  бас няцааж байна.

Би сүүлийн хоёр гурав хоног энэ зааланд сууж байхдаа үнэхээр гайхлаа. Магадгүй энэ бол ерөөсөө ном тээвэрлэсэн юм биш байх аа. Өөр ачаа байсан юм биш биз? Миний нэ­рийг өөр хүмүүс ашигла­сан юм биш биз? Үүнийг тогтоосон уу? Хэн тэр ачааг тэндээс ачуулж бай­сан юм бэ? Одоо хүртэл нэр нь будлиантай. Тэнүүн гэнэ, үгүй л гэнэ, Баярхүү л гэнэ, биш л гэнэ. Ирсэн хойно нь хэн авсан юм бэ? Яагаад тийм их ачааг гааль зүгээр нэвтрүүлчихсэн юм бэ? Манай хамгаалагчаас мэдүүлэг авсан байна би­лээ. Тэрүүнтэй танилцаж байхад бол хамгаалагч “Ерөөсөө ийм ачаа байх­гүй. Ийм ачаа ирээгүй,  би хамт хамгаалагчийн хувьд явсан” гэж хэлсэн байна  билээ. Манай хамгаалагч нар бид нарын ачааг хүр­гэж өгөөд авдаг байхгүй юу. Энэ үйл ажиллагааг ха­риуцдаг байхгүй юу.  Яагаад гэвэл тэр ачаанд нь бөмбөг, тэсрэх дэлбэрэх, хутга шөвөг зэрэг юм бай­вал тэр хамгаалагч л сүүлд нь энэ хүний амь насыг хариуцаж байгаа учраас ха­риуцдаг учраас ачааг нь тэр хүмүүс хариуцдаг байх­гүй юу. Тэр хамгаа­лагч хүн өөрөө “ачааг би аваа­гүй ээ. Би мэдэхгүй” гээд байхад “Ачаа байсан” гээд байдаг. Тэгвэл тэр ачаа хаачсан юм бэ? Юун ачаа хаанаас ирсэн юм бэ? Хэн авсан юм бэ? Алийг нь ч тогтоогоогүй. Яагаад? Эсвэл залхуурсан. Эсвэл ур чадвар дутсан, эсвэл Энхбаярыг яллах гэсэндээ хэтэрхий улайрсан. Ийм ажиллагааг зогсооё. Өнөө­дөр зогсооё. Маргааш өөр Монголд бүгдээрээ сэрц­гээе. За ингээд энэ номны гэх асуудал дуусч байгаа юм. Одоо үүнээс илүү ямар нотлох баримт бай­хав.

Харин яахав Нарангэ­рэл өмгөөлөгчийн сана­лыг дэмжээд Сагсай про­ку­рор “Тэр өөр хүмүүсийг шалгуулах гээд байгаа бол холбог­дох байгууллагуу­дад нь өргөдлөө гаргаад бич” гэж “зөвшөөрлөө”. Нээрээ шалгуулъя байз. МИАТ-ын захирал асан Эрдэнэбилэгийн мэдүү­лэгт “17 мянган кг ачаа” гэсэн байсан. 17 тонн ачаа гэсэн үг шүү дээ. Үгүй ээ, энэ чинь ямар ч хүн бод­сон тэр ном 17 тонн ачаа болохгүй, тэгж орж ир­мээр­гүй юм. Аль ч ном тус тусдаа болон хоёулаа ний­лээд ч 17 тонн болохгүй шүү дээ. Тэгэхээр Эрдэнэ­билэг юун 17 тонн яриад байгаа юм бэ? Тэгсэн мөрт­лөө энд дуудаад асууя гээд байхад ирүүлдэггүй, ирдэггүй. Тэгэхээр энэ бол ерөөсөө энэ номтой хол­боотой биш байж ма­гад­гүй шүү. Энэ ном МИАТ-аар ирсэн нь ир­сэн байх. Тэхдээ их цөөхөн хувь хэвлэгдсэн нэг их овортой биш байсан байх. Дандаа бэлгийн шугамаар олгогдоно. Борлуулахгүй. Хэн ч эндээс орлого олох­гүй, их хүндэтгэлтэй хү­мүүс­тээ өгнө гэсэн, Мон­гол Улсын тусгаар тогт­нолыг бэхжүүлсэн батал­гаа­жуулсан ном. Тийм уч­раас үүнийг бол маш сай­хан өнгө үзэмжтэй цөөн тоо­гоор хэвлэж байгаад хүмүүст өгөх ёстой юм гэж бид нар ярьж байсан юм. Энэ бол бага овортой тийм их олон мянган кг жин даах тийм ачаа биш.   Тэг­тэл 17 мянган кг гэх шиг, гурван тонн ч гэх шиг, гурван чингэлэг ч гэх шиг, тус тусдаа 500 кг ч гэх шиг, ийм хачин том том тоо яриад байна шүү дээ. Тийм учраас тээвэрлэсэн бол энэ хүрэн улаан хав­тас­тай ном, тээвэрлээгүй бол үүнийг харин шалгаж олж тогтоох хэрэгтэй. Ер нь МИАТ юу тээвэрлэсэн юм бэ? гэдгийг шалгах хэрэгтэй. Ямар ч байсан Энхбаяр гэдэг хүн хувийн­хаа номыг МИАТ-аар тээ­вэрлүүлээгүй. Одоо ингэж гүтгэж гүжирдэхээ бо­лимоор байна.

 

“ӨРГӨӨ”ЗОЧИД БУУДЛЫН ТУХАЙ АСУУДАЛ

Та нар Улсын Бүртгэ­лийн Газраас хуулийн эт­гээдийн нотлох баримт авлаа гэсэн. Тэнд цагаан цаасан дээр хараар бичсэн байгаа. Энэ компанийн үүсгэн байгуулагч нь хэн бэ? Хуяг. Гишүүн нь хэн бэ? Хуяг. Менежментийг нь хэн хийсэн бэ? Хуяг. Компанийн дүрмэнд бич­сэн байгаа. Би бас дүр­мийг Нарангэрэл өмгөө­лөг­чөөр дамжуулаад энэ нот­лох баримтанд хавсар­гаа­чээ гэж өгсөн. Энэ ком­панийн дүрэмд ком­па­нийн үүсгэн байгуулагч нь, гишүүн нь, эзэмшигч, өмч­лөгч нь Хуяг гэж бич­чих­сэн байгаа. Тэгэхээр иргэний бүртгэлийн бай­гуул­лагад хадгалагддаг энэ бүртгэлийг аваад л, энэ Хуяг гэдэг хүний нэр дээр бүртгэсэн компани юм байна гэж ойлгоод л цаа­шид ажиллах ажлаа шударгаар явуулахгүй мэ­дэн будилж, заавал тэр Хуягийг Энхбаяртай хү­чээр холбоотой болгох гэж энд өнөөдөржингөө худлаа тайлбарлаж маргалдах хэрэггүй. Шударгаар мэт­гэл­цээд л иргэний бүртгэл дээр байгаа бичгийг ав­чирч үзээд л ойлголцож бол­но шүү дээ. Иргэний бүртгэл дээр Хуяг гэдэг хүн энэ компанийг үүсгэн байгуулагч, эзэн нь мөн гээд биччихсэн байгаа шүү дээ. Яагаад заавал Батшу­гар­тай холбоод Батшуга­раар дамжиж заавал над­тай холбуулах гээд байгаа юм бэ?  Мөрдөн байцаах ажил дээр нотлох баримтаа цуглуулдаг гэж сая Сагсай про­курор хэлсэн. Тэгэх­лээр Авилгатай тэмцэх газар мөрдөн байцаах ажил явуулж байхдаа крим­на­лис­тикийн шин­жил­гээ хийлгэсэн шүү дээ. Уг шинжилгээг Саг­сай прокурор сайн мэдэж байгаа. Мөнхбаатар про­ку­рор ч сайн мэдэж бай­гаа. “Хар дун” компанийг үүсгэн байгуулсан гэх баримт бичиг дээр Бат­шугарын гарын үсэг байх­гүй байна гээд тогтоогд­чих­сон байгаа. Иргэний бүртгэл дээр Хуягийн ком­пани мөн гээд биччих­сэн байгаа. Тэгтэл дахин дахин мэдэн будлиад энэ нотлох баримтыг, гэрчийн мэдүүлгийг уншихдаа өөрийн­хөө хүүгээр дам­жуулж, хүүгийнхээ ком­па­нийг өөр дээрээ төвлө­рүүл­сэн, тэр компаниараа дам­жуулж “Өргөө” зочид бууд­лыг өөртөө авсан гэж, ийм зориуд санаатайгаар худлаа гүжирдлэгийн шинж чанартай мэдээл­лийг прокуророос шүүхэд, шүүгчдэд буруу нөлөө үзүү­лэх гэж,төөрөлдүүлэх гэж тарааж байгааг би эсэргүүцэж байна.

Дахин хэлье. Иргэний бүрт­гэл мэдээлэл дээр Хуяг гэсэн эзэнтэй компа­нийн гэрчилгээ байгаа. Кримналистикийн шинжил­гээ­гээр Батшугарын га­рын үсэг биш байна гээд тог­тоогдчихсон байгаа. Энэ чинь хангалттай ба­римт шүү дээ. Прокуро­рууд аа! ингэж бүгдээрээ үнэнд бас гүйцэгдье л дээ гэж та бүхэнд хэлэх байна. Тийм учраас энэ “Хар Дун” компани, энэ “Өр­гөө”-гийн хувьчлал над­тай ямар ч холбоо байхгүй.

Та нар янз янзаар яриад байсан учир жирийн хүмүүс хүртэл холбоотой юм шиг буруу ойлгож ма­гад­гүй шүү дээ. Нотлох баримт дээр тулгуурлан холбоогүй нь тогтоогдчих­лоо шүү дээ. Харин нэгэнт над­тай холбох гээд байгаа учраас би бас энэ асуудлыг хавтас хэрэгт байгаагаар нь танилцах гэж оролдсон юм. Би эдийн засгийн талаас нь сайн мэдэх хүн биш, гэхдээ би Хуяг бай­сан бол ийм төслийг Улаан­баатар хотын захир­гаатай хамтарч хэрэгжүү­лэхгүй байсан. Би бодсон. Хот дандаа хожчихсон тө­сөл байгаа байхгүй юу. 200 сая төгрөгийн үнэтэй бай­сан объектыг хот төсөл хэрэг­жүүлэхийн тулд 400 сая гаруй төгрөг болгож нэмж үнэлээд. Тэгээд өөрийн­хөө хувийг тооны хувьд багасгана уу, ихэс­гэнэ үү, ямар ч байсан тэр хувь дотроо өөрийнхөө 450 гаруй сая төгрөгийг тоо­цож бодоод, өөрөөр хэлбэл 25 хувиар тогтоосон гэж та нар буруутгаад байгаа шүү дээ. 25 хувиар тогтооно уу, 49 хувиар тогтооно уу, 100 хувиар тогтооно уу ялгаа байхгүй шүү дээ.  450 сая төгрөг бүгд тэр ямраар ч тогтоосон хувь дотор нь багтаж баталгаажсан бай­гаа. Хотын залийг би ойл­гохдоо 25 хувь гээд, дотор нь 450 сая төгрөгөө багтаа­гаад нэг ч хадаас тэндээс алга болгоогүй байна шүү дээ. Яг тэндээ байж л бай­гаа юм байна шүү дээ. Хаа­шаа алга болчихсон юм бэ? Тэр 450 сая төгрөг хаашаа ч алга болоогүй бай­на шүү дээ. Яагаад на­даас нэхэмжлээд байгаа юм бэ. Тэр хотын 25 хувь до­тор тэр 450 сая төгрөг нь байна шүү дээ.

Та түрүүнд ял оноохдоо “450 сая төгрөгөөр хохи­роо­сон учраас Энхбаяр” гээд нэг юм уншиж байна. Дахин хэлэхэд 450 сая төг­рөг хаашаа ч алга болоогүй бай­на шүү дээ. 25 хувь дот­роо байна шүү дээ. Ха­рин хотын заль ямар бай­сан бэ? гэхээр 25 хувь 450 сая төгрөгтэй тэнцэнэ гэж хэлээд, чи 75 хувийг нь авах гэж байгаа бол гур­ваар үржүүлнэ. 450-г гур­ваар үржихээр хэд болж байна? Тэрбум 300 сая болно. Энэ мөнгийг өгчих, оруулчих. Тэгээд дөрвөн од­той зочид буудал бай­гуул, тэгээд ажилла. Тэгж байж энэ хамтарсан ком­пани ашигтай ажиллана гэ­сэн тулгалтыг л хийсэн байна лээ шүү дээ.

Тэгээд тэр залуу ми­ний ойлгосноор бол нэг тэрбум 300 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг оруул­чих­сан байна шүү дээ. Улаанбаатар хот ямар зо­рил­го дэвшүүлсэн юм бэ? Алдагдалтай байгууллагаа чанаржуулаад, хувийн хө­рө­нгө оруулалтыг татаад, хамтарсан байгууллага байгуулаад, тэгээд ашиг­тай ажилладаг байгуул­лага болгоё гэсэн ийм л зорилт дэвшүүлсэн байна лээ шүү дээ. Энэ зорилт нь биелсэн үү? Биелсэн юм байна лээ! 2011 онд 138 сая төгрөгийн ашигтай­гаар ажиллалаа гээд гарч бай­на шүү дээ. Тэгэхээр яахаараа 450 сая төгрөг нь байгаад байхад шамшиг­дуул­сан юм шиг гүжир­дээд, ашиггүй ажиллаж байгаа байгууллагыг ашиг­тай  ажиллуулчихсан байхад чи шоронд ор гэж ял тулгадаг байна? Энэ чинь нөгөө хуучин муйхар аргаар л хүнийг яллахын төлөө улайн цайм зүтгэд­гийн бас нэг илэрхийлэл биш үү? “Дух и буква за­кона” гэсэн Оросуудын хэл­дэг үгийг утгачлан ор­чуу­лах юм бол “хуулийн цэг таслал чухал, хуулийн утга санаа агуулга ч чухал, хоёулаа нийлж байж хууль хэрэгжинэ” гэж ойлгож бол­но. Тэгэхээр энэ хууль хэрэгжихдээ зөвхөн цэг таслалыг хэрэгжүүлэхийг та нар шаардаж байна уу? утга агуулгатайгаа хамт явж байж энэ хууль чинь шударга ёсыг тогтоодог юм биш үү? Заримдаа та нарыг харахад зөвхөн цэг таслалтай хөөцөлдөөд байх юм. Цэг таслалтай хөө­цөл­дөөд байгаа юм бол тэр цэг таслал нь ч бас байна билээ шүү дээ. Хотын иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдээс гаргасан шийдвэр дотор “хувийн хэвшлийг дэм­жиж, /таслал/ төсөл сон­гон шалгаруулж” гэж. Тас­лал гэдэг чинь юу юм бэ? Хоёр санаа хоёулаа адилхан явж байна шүү дээ. Хэрэв тэр таслал бай­гаа­гүй бол, хувийн хэвш­лийг дэмжиж төсөл сонгон шалгаруулж” гэсэн дундаа таслалгүй өгүүлбэр байсан бол магадгүй та нарын яриад байгаа тэр санаа зөв байж магадгүй гэж би бодож суусан. Үгүй ээ хар­сан чинь дундаа тас­лал­тай. Хувийн хэвшлийг дэмжиж ч гэж ойлгож болох юм байна. Төсөл сонгон шалгаруулж ч гэж ойлгож болох юм байна. Энийг чинь харин цэг таслал, утга агуулга хоёр нийлж тухайн албан ту­шаал­тан, эсвэл байгуул­лага тавьсан зорилгодоо хуу­лийн дагуу хүрэх арга гэдэг юм биш үү? Тэгээд тавь­сан зорилгоо, дахин хэлэхэд 450 сая төгрөгөө баталгаажуулчихсан, тэр­бум 300 сая төгрөгийн хө­рөнгө  оруулалт татчихсан, дөрвөн одтой зочид бууд­лын хэмжээнд ажиллаж чадах зочид буудлыг бай­гуул­чихсан, 138 сая төгрө­гийн ашигтай ажилладаг болгочихсон. Ийм байгуул­лагыг л бий болгосон юм бай­на шүү дээ.

Гэхдээ эд нар бас тийм гэнэн биш байсан байгаа юм. Тийм амар хөдлөөгүй байгаа юм, хараад байсан байгаа юм. Шүүхээр мар­галд­сан юм байна лээ шүү дээ. Сая тэр өмгөөлөгч яри­лаа. Хоёр шатны шүү­хээр маргалдаад, хамгийн дээд шатны шүүхээрээ энэ асуудлыг авч хэлэлцээд, Улаанбаатар хотоос хам­тар­сан компани байгуулж байгаа нь хууль зөрчөөгүй байна гэсэн шүүхийн шийд­вэр гарсан юм байна лээ шүү дээ. Тэгсэнийх нь дараа энэ ажиллагаа хийгд­сэн юм байна лээ шүү дээ. Тэр шүүхийн шийд­вэр гарсны дараа үйл ажиллагаа явуулахад яагаад хууль зөрчсөн бол­дог юм бэ? Монголд ер нь хууль зөрчөөгүй байна, ажилла гэсэн шийдвэр гаргадаг байгууллага шүү­хээс өөр хаана байна? Прокурор биш шүү дээ. Прокурор шүүхэд асуудал танилцуулж, шүүх шийд­дэг байхгүй юу. Тэгтэл шүүх тийм шийдвэр гар­гаад “Одоо ажиллаж бол­но, хууль зөрчөөгүй бай­на” гэж шийдсэний дараа төсөл хэрэгжүүлснийг про­курорууд “Үгүй ээ, хууль зөрччихсөн байна” гээд яриад суугаад байна шүү дээ.

Одоо тэр шүүхийн шийд­вэр хүчин төгөлдөр байгаа шүү дээ. Үүнийг хэн ч няцаагаагүй байгаа. Бодит байдал дээр яривал, нэгдүгээрт Энхбаяртай холбоотой биш, хоёр­ду­гаарт Энхбаяр Ерөнхий­лөг­чийн албан тушаалаа урвуулан ашигласан гэвэл 200 хэдэн сая төгрөгийг 400 гаруй сая болгоод, 400 сая төгрөгийг гурав үр­жүүлж 1.3 тэрбум хөрөнгө оруулаад явж байгаа тэр Хуягт тусалсан болж бай­на уу? Үгүй шүү дээ. Ха­рин урвуулан ашиглана гэдэг чинь юу юм бэ? Хямд­руулах, үнэгүйдүү­лэх, зүгээр авахыг хэлдэг юм байгаа биз дээ? Энд чинь зүгээр авчихсан юм хаана байгаа юм? Харин үнэ нь улам өсөөд байдаг, өсөөд байдаг, өсөөд л бай­даг. Тийм л зураг харагдаж байна шүү дээ. Одоо ин­гээд энэ хот чинь өөрөө 460 гаруй сая төгрөгөө батал­гаа­жуулчихсан, төсөл нь өөрөө нийлбэр дүнгээрээ 1.9 орчим тэрбум болчих­сон байна шүү дээ. Ноог­дол ашиг  жил болгон ав­даг болчихсон юм байна шүү дээ.

Тэгээд нөгөө үнэлгээ, судалгаа хийсэн Хөрөн­гийн үнэлгээний төвийн дүгнэлтийг харлаа. Тэгтэл хотын захиргаа бол арай дэндүү бизнесмэнүүдийг дарамталдаг юм байна гэж бодлоо. Энэ бол арай л бүдүүлэг юм байна гэж ойлгосон. Тэр үед хувь хүн “Өргөө” зочид буудлын яг хажуу талын орцонд зах зээлийн үнээр орон сууц худалдаж авсан байгаа юм. Яг тэр үед нь нэг кв метрийг нэг сая төгрөгөөр худалдаж авсан гэсэн үнэл­гээ байгаа юм байна шүү дээ. Энэ хавтаст хэ­рэгт байна. Тэгтэл хот тэр Хуягт буюу “Хар Дун” компанид “чи 800 кв метр талбайтай, энэ зочид буу­далд 1,3 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хий” гэж шахалт үзүүлсэн байна. Тэгвэл 75 хувийг нь чамд өгнө. Тэрийг бүгдээрээ бодоод үзье л дээ. 100 хувьд шилжүүлээд үзье л дээ. Тэр Хуяг гэж залуу үнэн хэрэг дээрээ нэг кв метрт хоёр сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулсан байгаа байхгүй юу. Яаж Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг урвуулан ашиг­ла­хаа­раа зах зээлийн үнийг нэг нугалсан их мөнгийг зарцуулсан бай­даг байна? Урвуулан ашиг­лана гэдэг чинь харин хар ухаанаар бодоход зах зээ­лийн үнээс хоёр дахин багасгасан үнэ оруулахыг хэлдэг юм биш үү? Яаж би урвуулан ашиглахаараа бизнесийн талаас ийм ямар ч ашиггүй төслийг хэрэгжүүлсэн байх юм бэ? Тийм учраас энэ бол ерөө­сөө зах зээлийн талдаа хот  цэвэр өөрийнхөө дураар тулгасан бизнес, эдийн засгийн хувьд өөрийнхөө өмчийг дэндүү хамгаал­сан, хувийн хэвшлийг дэн­дүү дээрэлхсэн, дарам­талсан ийм төсөл болсон юм байна гэж ойлгож бай­гаа юм.

Би үүнийг мэдэхгүй байсан, харин сая уншиж танилцаад бүр гайхаж бай­гаа юм. Нэг кв метрийг хоёр сая төгрөгөөр авсан­тай адилхан хөрөнгө зар­цуулсан байна шүү дээ. Тэгтэл тэр үед яг  хажуу талынх нь подъездод нь нэг кв метрийг нэг сая төгрөгөөр авч байсан ийм баримт байна гэж үнэл­гээ­ний компани  хэлсэн байна.

Үнэлгээний компа­нийн олж гаргасан гэх зөрүүг улсад учруулсан хохирол гэж яриад байх шиг байна. Тэгтэл өчигдөр Сагсай прокурор андуу­раад уу? эсвэл санаатай­гаар уу? яллах гэсэндээ улайрч автаад уу? намайг 400 хэдэн сая төгрөгийн хохирол учруулсан юм шиг хэлж байна лээ. Арай ч дээ.

Ухаандаа Тулгаа гэдэг миний туслах залуугийн ах Хуяг Улаанбаатар хоттой бизнес хийж, Улаанбаатар хотын 470 орчим сая төг­рөгийг хамтарсан компанид баталгаажуулсаныг нь үнэлгээний компани “үнэлэх”-дээ хотын өмч 605 сая төгрөг байх ёстой байсан хэмээн үзэж, түрүүчийн үнэлсэн 470 ор­чим саятай харьцуулаад, түүний зөрүүг учирсан хохирол гэж хэлэх гээд  байгаа юм байх даа гэж бодсон. Энэ ч ямар ч үндэс­лэлгүй тооцоо юм байна даа гэж бодож бай­сан чинь харин бүр хотын өмчид одоо ч гэсэн байж байгаа 450 сая төгрөгийг хохирол учруулсан болгон тооцож, ял уншихад нь үнэхээр гайхав. Харам­сал­тай нь тэрийг нь энэ иргэдийн төлөөлөгчид бу­руу ойлгож дэмжиж байгаа нь надад бүр ч гайхалтай санагдав. Тэр зөрүү дүн­гийн талаар бид өчигдөр ойлгосон шүү дээ. Тэр Зориг гэж хүний тэвдүү сандарсан ярианаас юу гэж ойлгогдсон бэ? гэхээр газрыг нэмж үнэлчихсэн юм байна. Газрыг нэмж үнэлснээс болж тийм зө­рүү гарсан байна. Газрыг нэмж үнэлж болох уу. Бололгүй яахав. Гэхдээ нэг л нөхцөлд. Дээр нь объект байхгүй бол. Хоо­сон газрыг гэсэн үг. Улаан­баатар хот аливаа аж ахуйн байгууллагыг хувьч­лахдаа, эсхүл өөрч­лөн зохион байгуулахдаа дээрээ объекттой газрыг хэзээ ч үнэлдэггүй байсан гэж өчигдөр Улаанбаатар хотын төлөөлөгч, гэрч Энхболд хэлж байна шүү дээ. Урьд нь хэзээ ч бид нар тэгэж байгаагүй гэж. Тэгвэл яагаад заавал “Өргөө” гэдэг зочид буу­дал дээр болохоор газар нэмж үнэлэгдэх ёстой гэсэн шаардлагыг шин­жээч тавиад байгаа юм бэ? Улаанбаатар хот өөрөө тэг­дэггүй байсан л юм байна шүү дээ. Тэгэхээр дээрээ объекттой газрыг үнэл­дэг­гүй юм байна. Үүнийг  бид нар ч, Сагсай прокурор ч өчигдөр бас асуугаад ойл­го­сон шүү дээ. “Газрыг худалдаж болох уу?” гэж прокурор асуусан. “Тийм ээ, дээр нь байгаа юмыг нураавал л хоосон газрыг нь дуудлага худалдаагаар оруулж болно”  гэж гэрч хариулсан. Тэгэхээр энэ “Дүнжингарав” доор бай­гаа газар чинь дээр нь юу ч байхгүй хоосон, дуудлага худалдаанд орж болох га­зар байгаагүй байхгүй юу. Дээрээ байшин барилга­тай газар байсан. Тийм учраас энэ дуудлага ху­далдаанд оруулах боломж­гүй газрыг үнэлэх ямар ч бололцоо байхгүй. Гурав­ду­гаарт тэр газар эзэмших эрх, гэрчилгээг хот олго­доггүй юм байна, БОЯ олгодог юм байна гэдгийг өчигдөр бид бас ярьж бай­гаад ойлгосон. Тухайн үед хөөцөлдөөгүйгээс болсон уу, эсвэл ямар шалтгаа­наас болсон тухайн үед БОЯ, “Дүнжингарав”-ын газар эзэмших эрх, гэр­чилгээг олгоогүй байсан. Тэгэхээр үнэлгээний ком­пани чинь үнэлгээ хийх­дээ байгаа бичиг барим­тыг тулгуурлаж үнэлгээ хийдэг юм уу? Эсвэл ер нь байж байгаа байх гэх мая­гаар таамаглаж үнэлгээ хийдэг юм уу? Үүн дээр бид өчигдөр нэлээд мар­галд­сан шүү дээ. Би бодох­доо үнэнийг тогтооё гэж байгаа бол бодитой­гоор байгаа л юман дээр тулгуурлаж үнэлгээ хийх ёстой. Газар эзэмших эрх, гэрчилгээ байгаа юу, за тэгвэл үнэлгээнд оруулна. Сандал байгаа юу? Бүрт­гэлтэй юу? байвал үнэлнэ. Байхгүй бол үнэлэхгүй.  Гэтэл үнэлгээний ком­пани байж болох юм үнэ­лээд байна шүү дээ. Тэгэж болохгүй, тухайлбал энд сандал байх ёстой. Ер нь байж болно шүү дээ. Энд таван хүний сандал тавиад дээр нь сунгадаг ор бол­гоод унтуулаад байх юм бол та нар тавин доллар өдөртөө олж болно шүү дээ гэсэн ийм таамаглалаар үнэлгээ хийх юм бол энэ чинь бодитой үнэлгээ биш байхгүй юу. Бүртгэлгүй, эсхүл байхгүй сандал үнэлж үнэлгээ хийхгүй. Өчигдөр яг тийм л таа­маглалаар тэр хүмүүс чинь үнэлгээ хийгээд байна гэдэг нь ойлгогдсон шүү дээ. Байж болох гэдэг та­лаас нь л дандаа бодсон. Тэгвэл яг байгаагаар нь бодчих л доо. Тухайн үед газар эзэмших эрх, гэр­чилгээ байсан уу? гэхээр байгаагүй. Тэгвэл газар эзэмших эрх, гэрчилгээг л үнэлдэг болохоос биш хэ­ний мэдэлд байгаа нь мэ­дэгдэхгүй газрыг үнэлдэг­гүй шүү дээ. Тэгэхлээр энэ газар эзэмших эрх, гэрчилгээ дээр чинь газ­рын координатууд буюу өргөн уртын хэмжээг нь биччихсэн байгаа шүү дээ. Тийм учир эрх, гэр­чилгээ нь байхгүй газрыг үнэлж болохгүй.

Ямар ч хуулинд объек­тоо дагаад газар автома­таар олгогддог гэсэн ойл­голт байдаггүй. Тэгдэг байсан юм бол яагаад Бай­галь орчны яам тэр автоматаар олгогддог газар эзэмших эрх, гэрчилгээг ту­хайн үед нь “Дүнжин­гарав”-т олгоогүй байсан юм бэ? Харин бүр сүүлд, миний ойлгосноор бол шүү дээ, тэр хавтаст хэ­рэгт ч байсан, мөн өмгөө­лөгч нарын асуусан асуул­таас харахад бүр сүүлд Хуяг өөрөө хөөцөлдөж явж байгаад Байгаль орчны яамнаас 2008 онд Дүн­жин­гаравын газрыг эзэм­ших эрх, гэрчилгээг авсан юм байна. Тэр утгаараа харин ч үнэгүйдүүлж бай­сан юмыг үнэтэй болгож өгч, энэ газрын эрхийг нь энэ хамтарсан объектдаа авч өгч, хотын хөрөнгийг улам нэмэгдүүлж, батал­гаа­жуулж өгч байсан залуу байна шүү дээ гэж бодож байсан. Тэгсэн чинь өнөө­дөр харин хулгайлаад аваад явчихсан юм шиг буруу ойлгож тулгаж бай­на. Яахаараа гэрчилгээ байхгүй байсан байгуул­лагыг хуулийн дагуу гэр­чил­гээг нь хөөцөлдөж аваад, тэгээд тэр бай­гууллагаа гэрчилгээтэй болгосон залуу өмч хул­гайл­сан болдог юм бэ? Үүнийг яагаад прокуро­рууд анзаарахгүй байна вэ? Яагаад мөрдөн байцаах шатандаа үүнийг бас анзаа­рахгүй байна вэ? Яагаад үнэлгээ хийж бай­гаа компанийхаа хийсэн үнэлгээг бодитой биш, зохиомол гэж дүгнэхгүй байна вэ?

“Ю-Би Properties” ком­панийн үнэлгээг АТГ-ын захиалгаар сүүлд дахин үнэлгээ хийсэн Зориг захи­ралтай Хөрөнгийн үнэл­гээний төв үгүйсгэсэн дүгнэлт хийчихсэн байгаа. Өчигдөр Улаанбаатар хо­тын өмчийн төлөөлөгч, гэрч Энхболд хэлэхдээ: АТГазрын захиалгаар үнэл­гээ хийсэн Зоригийн хөрөнгийн үнэлгээний төв компанийн үнэлгээ эргэл­зээтэй гэсэн. Тэр, би үүнийг зөвшөөрөхгүй гэж хэлж байна билээ. Хоёр компани тус тусдаа өөр өөр дүнтэй үнэлгээ хийсэн бол яагаад гурав дахь, хөндлөнгийн компанийг оруулж бодитой үнэлгээ хийлгэж болоогүй юм бэ? Яагаад заавал тэр хоёрын нэгийг нь, яллах дүгнэлтэд тааруулсаныг нь та нар бариад байгаа юм бэ? Ял­лах дүгнэлтэд нийцсэнийг нь л та нар бариад байна шүү дээ. Энэ чинь нөгөө яллах дүгнэлтээ баталгаа­жуулах гэж хэтэрхий улай­ран зүтгэж байгаа юм биш үү? Хүнийг хэлмэгдүүлэх тэр хүсэлдээ хэтэрхий их улайрч байгаа юм биш үү? Ийм цаг өнгөрсөн гэж би ойлгож байгаа. За “Өргөө” буудлын тухай ярихад ийм байна. Дахин хэлье. Над­тай хамаагүй ээ. Уг ком­пани Хуяг гэж залуугийн нэр дээр, иргэний бүртгэ­лийн мэдээлэлд ч, дүрмэнд нь ч бичигдсэн байна. Харин энэ завшааныг ашиг­лаад хэлэхэд энэ биз­не­сүүдийг төрийн бай­гуул­лагууд ингэж муухай дарамталж, ийм хүнд ачаа үүрүүлж байгааг бас эргэж харууштай санагдсан даа.

 

“УЛААНБААТАР ТАЙМС” СОНИНЫ ТУХАЙ АСУУДАЛ

Энэ бас надад ха­маагүй. “Улаанбаатар Таймс” сонины хувьч­лалын тухай асуудал яри­хад Сэргэлэн Бадам­жунай дээр очоод уулзсан юм гэсэн. Мөрдөн байцаах үед цугларсан нотлох ба­римтыг, хавтаст хэрэгт байгаа материалыг үзэхэд Сэргэлэнд Бадамжунай баахан юм ярьсан юм гэсэн. Үүний цаана Сү.Батболд байдаг л гэнэ, М.Энхболд байдаг л гэнэ, Энхбаяр байдаг л гэнэ, Дашдорж байдаг л гэнэ гээд баахан юм ярьсан гэж байгаа юм. Тэгтэл Бадам­жунай өөрөө болохоор “би тийм юм яриагүй” гээд байдаг. Тэгэхээр хэнд нь үнэмших юм бэ? Ярьсан юм бол бүгдийг нь шал­гахгүй яасан юм бэ? Яагаад ганцхан Энх­баярыг шалгаад байгаа юм бэ? Яриагүй юм бол яагаад бас намайг шалгаад бай­гаа юм бэ? Тийм учраас энэ бол цэвэр улс төрийн хэлмэгдүүлэлт. Энхбаярыг онилсон, гэр бүлийг нь хэлмэгдүүлэх гэсэн улайр­сан оролдлого гэж үзэхээс өөр ямар ч арга алга. “Улаанбаатар Таймс” со­ни­ныг бас үнэлсэн хоёр үнэлгээ зөрж байгаа юм байна билээ. Миний ойл­гос­ноор бол хоёр орчим тэрбум төгрөгөөр Зори­гийн компани үнэлсэн. Өмч хувьчлалын тогтоо­лоор гурван зуун жар гаруй сая төгрөгөөр зарсан. Тэ­гээд зөрүүг нь хотод уч­руулсан хохирол мэтээр надад тулгаж байгаа юм байна лээ. Нэгдүгээрт, надад ямар ч хамаагүй, хоёрдугаарт тэр зөрүү нь юунаас гарсан бэ? гэвэл бас л нөгөө газрын үнэл­гээнээс гарсан зөрүү. Дээр нь байшин байж байхад газар яаж үнэлэгдэх вэ дээ? Үнэлэх арга байхгүй шүү дээ. Дээр нь байшин барилга байгаа юм чинь тэр байшин дотор үйл ажил­лагаа явна шүү дээ. Газрыг дээр нь байгаа байшингаас нь салгаад тусад нь зарж борлуулах юм уу, ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулах бо­ломжгүй шүү дээ. Харин тэр байшингаа нураачих юм бол магадгүй тэр газ­рыг нь үнэлж болох байх л даа. Гуравдугаарт газар эзэмших эрх, гэрчилгээг Улаанбаатар хот “Улаан­баатар Таймс” сонинд бас өгөөгүй юм байна лээ шүү дээ. Тайлан балансад нь тусгаагүй юм байна лээ.

Тийм эрх, гэрчилгээ “Улаан­баатар таймс” со­нинд байдаг юм уу үгүй юм уу? гэж хоёр гурав хоног бид бие биенээсээ асуулаа шүү дээ. Ерөөсөө хэн ч тодорхой байдаг гэж ха­риулж чадсангүй шүү дээ. Харин тэр Зоригийн ком­панийхан өөрсдөө тийм юм байдаггүй юм байна лээ гэсэн шүү дээ.Тэгээд хажууд нь нэг эмэгтэй байсан.Наранцэцэг гэсэн байх. Би нэрийг нь буруу санаж байж магадгүй, уучлаарай. Тэр хүн хэлж байна лээ шүү дээ: “Тэр газрын үнэлгээг нь оруу­лахгүй юм бол одоо энэ нурчихсан байгаа байшин бол элэгдэл хорогдлыг нь 94 хувиар бодож хасаад (1929 онд барьсан байшин гээд 94 хувийг нь хасахад) 120 сая орчим төгрөгийн үнэтэй л гэж гарсан шүү дээ гэж. Тэгэхлээр Улаан­баатар хот зальдчихсан, сэргэлэнтсэн байна шүү дээ. Яагаад 120 саяын үнэ­тэй байшинг 360 саяар зарсан юм бэ? Тэгсэн чинь тэр гэрч, эсхүл тэр хохирогч болох гээд байгаа М.Энхболд гэдэг залуу юу гэж хэлсэн бэ гэхээр “Үгүй ээ, тэр бол байшинг үнэлээгүй, тэр бол ерөн­хийдөө аж ахуйн бай­гуул­лагыг бүхэлд нь үнэл­сэн” гээд байгаа шүү дээ. Тэ­гээд дээрээс нь Зоригийн компанийн газрын үнэл­гээг зохиом­лоор нэмж оруулсаныг шүүмжилж, эргэлзээтэй байна гэсэн. Ийм буд­лиантай юман дундаас зөвхөн нэг үнэлгээний компанийн газрыг газар эзэмших эрх, гэрчилгээгүй байхад нь улаан цайм хүчээр газрыг оруулсан хийсвэр үнэл­гээн дээр тулгуурлаад хүнд ял оноох гэж оролдоно гэдэг бол үнэхээр бид хэддүгээр зуунд амьдарч байгаа юм бэ? гэж асуухад хүргэж байна. 20-р зуун дууссан, 21-р зуун эхэл­чихсэн, хүний эрх, эрх чөлөө дээд зэргээр хам­гаалагдах ёстой болсон, хүний өмч хөрөнгө дээд зэргээр хамгаалагдах ёстой болсон ардчилсан гэгддэг Монгол Улсад амьдарч байгаа юм уу? эсвэл тэр хуучны даран­гуйл­лын үе одоо хэвээрээ байгаа юм уу?  Эсхүл сэргэж байгаа юм уу? Тийм учраас Улаанбаатар хот ч гэсэн өөрөө “Улаан­баатар Таймс” сониныг хувьчлахдаа өөрт ноогдож болох бүх ачаанаас са­лаад, нурчихсан байшинг дахин үнэлүүлж хямдруу­ла­хын оронд багт нь өндөр үнэтэй тулгаж зараад,  газрын гэрчилгээг нь ч өгөөгүй ийм л өрөөсгөл буюу өөрийгөө л бодсон үйл ажиллагаа явуулсан юм байна лээ шүү дээ.

Ерөөсөө эндээс юу харагдаж байна вэ? Ер нь манай төр засгийн бай­гууллагууд, орон нутгийн байгууллагууд бизнес эрхэлж байгаа хүмүүсийг дээд зэргээр дарамталдаг, хохироодог, үл тоодог, дээрэлхдэг гэдгийг л харуулж байгаа байхгүй юу. Би тэнд өөрийнхөө албан тушаалыг урвуулан ашиглаад оролцсон бол юу гэж одоо энэ Чулуун­баатар болон түүний ахалсан менежментийн баг газрын гэрчилгээгээ аваагүй байж байх юм бэ? Юу гэж тэр 120 саяын байшинд 360 сая төгрөгийг төлөөд байж байх юм бэ? Би мэдээгүй, оролцоогүй байхгүй юу. Энэ асуудал надтай ямар ч холбоогүй байсан учраас, мэдээгүй учраас, албан тушаалаа урвуулан ашиглаагүй уч­раас Улаанбаатар хотын удирдлага тухайн үед энэ асуудлыг шийдэхдээ ту­хайн менежментийн багт бараг ашиггүйгээр шийд­сэн юм байна лээ шүү дээ.

Та нар боддоо. Ийм зүйл заалттай гэрээ байдаг юм уу? “Нэг сарын дотор 600,700 сая төгрөгийг чи төл” гэсэн байна лээ шүү дээ. Тэрнийг тэгээд Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн баг нь ойлгосон ч юм уу, ойл­гоогүй ч юм уу? 369 сая төгрөг зээлж байгаа хүн, тэр баахан нийгмийн даатгалын шимтгэл, тат­варын өр, цалин, сонинд гарах зардал, байрны түрээсийн зардалд да­рагдчихсан хүн яаж ч бодоод нэг сарын дотор нэмээд 600 сая төгрөг төлж чадахгүй шүү дээ. Тэгэ­хээр Улаанбаатар хот өөрөө анхнаасаа санаа­тайгаар тэр гэрээг тулгаж  хийсэн юм биш үү? Өөртөө ашигтай, менежментийн багт ашиггүйгээр хийсэн юм биш үү? Ийм байхад би албан тушаалаа урвуулан ашигласан байж таарах уу? Урвуулан ашиглах гэдэг үг чинь өөрөө үнэ хямдруулах, юм үнэгүй­дүүлэх, зээл байвал тэрийг нь өөрөөр бичүүлэх, жишээ нь тэр зээл байх юм бол энэ “Улаанбаатар Таймс”-т хамаагүй гэж бичүүлэх,  салгаж бичүү­лэхийг хэлдэг юм биш үү?

Та нар одоо өөрсдөө зарим хүн, хэргийг тус­гаарлан салгаад байгаа шүү дээ. Түүнтэй чинь адил тусгаарлан салгах байсан байх л даа. Би ерөөсөө мэдээгүй байхгүй юу, холбоогүй байхгүй юу. Энэ хүмүүсийг, Чулуун­баатарыг би таньдаг гэд­гээрээ Чулуунбаатар гэдэг хүний хийж байгаа бүх ажилд оролцдог гэсэн үг биш. Энэ чинь биеэ даасан амьдралтай хүн байхгүй юу. Би өөрийнхөө хүүхэд, эхнэр, дүү, тэр битгий хэл аав ээжийнхээ өмнөөс хариуцлага хүлээхгүй шүү дээ. Тэд ч мөн адил миний өмнөөс хариуцлага хүлээх ёсгүй. Хаа байсан миний туслахын ах ч гэх шиг. Миний таньдаг Чулуун­баатар, эсвэл Саруулбуян ч гэх шиг. Тэгж ярих юм бол намайг таньдаг бүх хүн ямар нэгэн байдлаар хэрэгт холбогдох ёстой гэсэн хууль хаана байгаа юм бэ? Үзүүлчих л дээ. Энхбаярын холбоотой бүх хүмүүс яаж ч байсан, юу ч хийсэн заавал ял авна гэсэн хууль байвал би энэ үгээ зогсооё. Тийм хууль байхгүй бол битгий ингэж энэ хүмүүсийг худлаа хэлмэгдүүл. Надтай хол­боотой гэж битгий хэл­мэгдүүл л дээ, та нар! Намайг хэлмэгдүүлэх гээд байгаа юм бол дүүрсэн хэрэг, хэлмэгдүүлээд дуус­­даг юм байгаа биз. Гэхдээ түүх явсаар бай­гаад үнэнийг тогтоодог. Хэн хэлмэгдүүлж байсан бэ? гэдэг нь ч гэсэн өнөөдрийн телевизийн бичлэгээр үлдэнэ, нэр устайгаа, настайгаа, нүүр царайтайгаа бичигдэнэ. Цаад “эзэд” нь тодорно, мэдэгдэнэ. Монголын түүх өнөөдөр бичигдэж байна шүү. Монголын түүхийн өмнө бид өнөөдрийн монголчуудын өмнө, хойч үеийнхээ өмнө үнэн шударгын төлөө мар­галдаж, мэтгэлцэж байна шүү.

Тийм учраас энэ “Улаанбаатар Таймс” со­нины хувьчлал гэдэг будлиантай асуудал бол анхнаасаа худлаа хийсэн ажил байна лээ. Та нар түүнийг мөрдөн байцаах шатандаа илрүүлсэн бай­на лээ шүү дээ. Би бас энэ хавтаст хэрэгтэй танил­цаж байгаад ойлгосон. Хоёр багийг “зориуд” гаргаж ирж өрсөлдүүлсэн гэж өөрсдөө хэлсэн байна билээ шүү дээ. Хэн ч билээ, “Улаанбаатар Таймс” сонины нягтлан бодох Бямбажав гэсэн байхаа, тэрний нэр дээр бас нэг баг гаргасан юм билээ. Тэгээд хоёр багийн төслийг боловсруулах дээр “Улаанбаатар Таймс” со­нины баг бүхэлдээ ажил­ласан байгаа юм. Нэг нь сайн боловс­руулсан, нөгөө нь муу боловсруулсан төсөл бай­жээ. Хоёуланг нь өрсөл­дүүлж байгаад сайн бо­ловсруулсныг нь ялуулсан юм билээ. Яагаад гэвэл аягүй бол тэр сонгон шалгаруултанд өөр баг орохгүй бол ганцхан багийн дундаас шалга­руулж болохгүй учраас хоёр багийн дундаас шал­гаруулахын тулд ингэж хийсэн, анхнаасаа мордо­хын хазгай гэгчээр тийм л юм хийсэн юм байна лээ шүү дээ. Та нар үүнийг өөрсдөө мөрдөн байцаах үйл ажиллагаанд тогтоо­чи­хоод тэрний араас хөөцөлдөөгүй л байна лээ шүү дээ. Яагаад? гэвэл нөгөө Энхбаярыг л хэрэгт хийх гээд байгаа байхгүй юу. Анхнаасаа л Энхбая­рыг л, Чулуунбаатарыг л хэрэг төвөгт оруулна гэсэн зорилготой байсан. Үнэ­нийг олж тогтоох сонирхол байгаагүй.

Сүүлд нь “Медиа Хол­динг” компаниас мөнгө өгсөн учраас бас түүнийг хэрэгт хутгана. Уг нь хэрэв “Медиа Холдинг” компа­ни “Улаанбаатар Таймс” сонины мөнгөнөөс хул­гайлж авсан бол та нар барьж авах ёстой байхгүй юу. Гэтэл “Медиа Хол­динг” компани юунд бу­руутгагдаж байгаа юм бэ? Мөнгө авсан биш, харин өгснийхөө төлөө буруутай юм гэнээ. 369 сая төгрөг өгсөн учраас, 500 сая төг­рөгийн хөрөнгө оруулалт хийсэн учраас буруутай гэнэ. Би анхнаас нь мэдэж байсан бол ийм хэл амтай, ийм хэрэггүй төсөлд бит­гий ор гэж бүгдэд нь хэлэх байсан. Би тэрийг мэдээ­гүй байсан байхгүй юу. Нурчихсан байшинг  гэхэд л хэдэн төгрөгөөр засч босгох юм бэ? Хэдэн тэрбум төгрөг шүү дээ! Шинжээчдийн хэлж бай­гаагаар долоон зуу гаруй сая төгрөгөөр биш шүү дээ, хэдэн тэрбум төгрө­гийн хөрөнгө оруулж байж түүнийг дахин сэргээн босгоно шүү дээ.

Тэгэхээр яг урвуулан ашигласан гэдгийг би ойл­гохдоо юмыг хямд­руу­лах, үнэгүйдүүлэх, тэгж авахыг хэлж байгаа шүү дээ. Гэтэл энэ удаад надад тулгаад байгаа “урвуулан ашиглалт” гээд байгаа юмны цаана үнэн хэрэг дээрээ юу харагдаад байна вэ? гэхээр харин ч юмыг улам үнэтэй болгосон юм байна, дандаа хуулийн дагуу, Улаанбаатар хотын гаргасан шийдвэрийн дагуу хийгдсэн юм байна. Ингэж урвуулан ашиг­ладаг юм уу?

Тиймээс “Улаан­баа­тар Таймс” сонины асуу­дал дээр бас л хийсвэр, тийм байж болно гэдэг үнэлгээгээр гаргасан 2 тэрбум төгрөгийн үнийг Улаанбаатар хотын хувьч­лахдаа авсан мөнгөтэй харьцуулаад хасалт хий­гээд зөрүүг нь хохирол гэж үзэж байгаа юм байна. Тийм биш ээ! Ерөөсөө цаасан дээр хохирлыг хийс­вэрээр боддоггүй юмаа. Түрүүн Нарангэрэл өмгөөлөгч хэллээ шүү дээ. Хохирол гэдэг чинь байж байгаад алга болгосон юмыг хэлдэг болохоос биш бүх юм нь хэвээрээ, газар нь, гэрчилгээ нь гараагүй байдал нь, нурчихсан байшин нь, сонин нь, хэвлэх үйлдвэр нь гээд бүх юм нь хэвээрээ байж байхад цаасан дээр зохиомол үнэлгээгээр, газар эзэмших эрх нь байхгүй байхад байгаа юм шиг худлаа тооцоод, байх ёстой юм гэдэг тулгалтаар үнэлгээ хийж зохиомол хохирол тооцжээ. Энэ чинь л хүнийг хэлмэг­дүүлж байгаа хэрэг юм биш үү?! Бодитойгоор үнэлгээ гарч байж хохир­лыг тооцдог, тэр газар нь алга болчихсон юм уу, тэр байшин нь алга болчихсон бол ёстой хохирол гарна. Бүх юм нь хэвээрээ байгаа. 2008 онд яаж хувь­чилсан, яг тэр хэвээрээ байгаа. Гэтэл ийм байхад хохирол гарчихсан гэнэ. Хохирлыг Чулуунбаатар гаргасан юм уу? үгүй шүү дээ. Мөнгө авсан биш, харин өгсөн “Медиа холдинг” компани гарга­сан юм уу? Үгүй шүү дээ. Энхбаярын дүү Энхтуяа хийсэн юм уу? Үгүй шүү дээ. Тулгаагийн ах Хуяг хийсэн юм уу? Үгүй шүү дээ. Эд нар бүгд яасан юм бэ? Хотын шийдвэрийг л дагаж биелүүлсэн. Өөрс­дөдөө байсан мөнгө хөрөнгөө, хуруу хумсаа хугалах гэж байгаад хө­рөнгө оруулалтдаа оруул­сан. Түүнийгээ баталгаа­жуулж, гэрээ хийсэн. Тэгэхлээр яагаад бурууд­чихдаг юм бэ?

Би тийм учраас та нараас шаардаад байна шүү дээ. Энхбаяр ба түү­ний гэр бүлийнхэн, ойр тойрны хүмүүс л байгаа бол зөв ч байсан буруу гэдэг хууль байгаа бол ялла. Тийм хууль байхгүй бол ийм хэлмэгдүүлэлт хийхээ боль.

Дээр нь Улаанбаатар хотын хохирогч гэх М.Энх­болд өөрийгөө хо­хи­рогч гэж үзэхгүй байна шүү дээ. Энд орж ирээд хохирогч болох маш дур­гүй, одоо энд аргагүйн эрхэнд шүүх: чамаас хо­хирогч гэж байцаалт авсан, тийм учраас чи энд хохирогч болохоос өөр арга зам байхгүй гэж тулгасан учир хохирогч болох гэж оролдлоо шүү дээ. Гэхдээ тэр хүн өөрийгөө ерөөсөө хохирогч гэж үзэхгүй байгаа нь ярианаас нь, өгч байгаа тайлбараас нь, бидний асуултанд өгч бай­гаа хариултаас нь мэдэг­дэж байна шүү дээ. Хэн ч хохироогүй юмыг өнөөдөр зориуд зохиомлоор хохир­сон болгож гаргаж байна шүү дээ.

Би тэр Сэргэлэнгийн тухай, Бадамжунайгийн тухай, хотын дарга Мөнхбаярын тухай ярихаа больё, цаг иднэ. Энэ хэргийг надтай холбож яриад байсан учир “Улаанбаатар таймс” со­нины хувьчлалын өмнө болон дараа нь явагдсан үйл ажиллагааг тодорхой хэмжээнд судлахад харин жинхэнэ будлиантай асуу­дал их байна лээ шүү. Та нар тэр будлианыг харсан ч хараагүй юм шиг болж, дээгүүр нь өлийж хараад өнгөрөх гэж байгаа юм байна билээ. Ямар ч будлиангүй юмыг боло­хоор араас нь маш их хөөцөлдөж, хиймэл юм буй болгож зохиохдоо их дад­лагажсан  юм байна билээ.

 

ЭРДЭНЭТИЙН ГАН БӨМ­БӨЛӨГ ГЭГЧИЙН ТУХАЙ

 Эрдэнэтийн захирал Наранхүү над руу утас­даж, “Ганбөмбөлөгийг яах вэ?” гэж  асуугаад л, тэгэ­хээр нь би “Ганбөм­бөлөгийг тэг” гэж үүрэг даалгавар өгөөд л. Тэгэх­лээр цаадах нь “за за” гээд л, “жаахан ууртай хүн байна шүү” гэж надад хэлээд л, тэгэхлээр нь “Яахав дээ, гайгүй залуу шүү дээ” гэж би хэлээд л. Та нар ийм жүжгийн зо­хиол зохиожээ. Үнэн хэрэг дээрээ надад Наранхүүтэй тэгж ярьж суух зав байх­гүй ээ. Би чинь тэр үед зүгээр гэртээ сууж байсан хүн биш байхгүй юу, тэтгэвэрт гарсан өвгөн байгаагүй байхгүй юу. Би чинь тэр үед Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан. Ганбөм­бөлөгийн асуудлыг би үнэхээр хөөцөлдөж бай­гаагүй, мэдэх ч үгүй.

Би харин өмнө нь Наранхүүд юу гэж ярьж байсан бэ? гэдгийг өчигдөр хэлсэн. “Оросын их өрийн асуудал дээр ажилла. Ха­рин нэг асуудал дээр анхааруулж хэлж байснаа түрүүн хэлэхдээ мартсан байна лээ. Монголын биз­несменүүдийг чи дэм­жинэ шүү, Эрдэнэт хотыг дэмжинэ шүү, ажлын байр бий болгоно шүү, яагаад та нар импортоо дандаа гадаадаас авдаг юм бэ? Үүнийг яагаад Мон­гол­доо хийж болдоггүй юм бэ? Уут л гэнэ, яагаад Мон­голд уут оёж болдог­гүй юм бэ? Хоол л гэнэ, яагаад заавал гадаадын компани хоол хийх ёстой юм бэ? Яагаад монгол хүн хоол хийж чаддаггүй юм бэ? Нэг Францын ком­пани тэр үед кэйте­рин­гийн асуудал хариуц­даг гэж надад хэлж байсан юм. Юун Францын ком­пани Эрдэнэтийн ажилч­дын хоолны асуудлыг ха­риуцаад байгаа юм бэ? Найдвартай гэж үү? Яа­гаад монгол хүн хоолны асуудал хариуцаж болдог­гүй юм бэ? Ингэж ажлын байр бий болго” гэж хэлж байсан. Дандаа тэгэж хэлдэг байсан. Сүүлд нь Ганзоригт ч бас тэгж хэлж байсан. “Монголын жи­жиг дунд бизнесийг дэм­жиж, импортын бүтээг­дэхүүнийг Монголдоо до­тоод­доо үйлдвэрлэдэг бол­гоочээ, Эрдэнэтэд удахгүй Эрдэнэтийн уул уурхай, үйлдвэр баял­гийнхаа нөө­цийг бараад шавхаад дуу­са­хаар баахан ажилгүй­чүүд бий болох гээд байна. Одооноос эхлээд тийм ча­давхийг бий болгохын тулд Эрдэнэт хоттой гэрээ байгуулаад тийм ажлыг хийх хэрэгтэй” гэж би хэлдэг байсан.

Түүнээс биш Мягмар­жаргал гэж хүнийг яриад л, тэр ганбөмбөлөг хөө­цөлдөөд байсан юм биш, мэдэх ч үгүй юм байна. Хэнлон компани байдаг гэж анх удаа сонсож байна. Ерөөсөө “Хэнлон” компанийн ганбөмбө­лөгийн хойноос хөөцөл­дөж байгаагүй. Зүүдэнд ч орж байгаагүй. Ер нь би Мягмаржаргалыг сайн мэдэхгүй шүү дээ. Харин Ганболд зааныг сайн мэд­нэ. Нэг юм хэлье. Гэхдээ заавал Мягмаржаргалыг тэгсэн гэж хэлж байгаа юм биш. Бас тэгээгүй гэж хэлж байгаа ч юм биш. Сайн хүний нэрийг гэж хэлээд яахав, зүгээр л Энхбаярын нэрийг гээд хэлчихье, Энхбаяр сайн хүн ч юм уу, муу хүн ч юм уу хэн мэдэхэв, тэгэхээр Энхбаярын нэрийг маш олон хүн ашиглаж байсныг би үгүйсгэхгүй. 2009 онд тэгэхээ больсон байх гэж бодсон. Гэтэл энэ байдал одоо хүртэл үргэл­жилж л байгаа бололтой. Эсвэл Энхбаяраар айлга­даг, эсвэл Энхбаярыг үзэн яддаг, эсвэл Энхбаярыг ашигладаг, эсвэл Энх­баярыг агнадаг.

Одоо энд прокурор нэр­тэй хоёр агнадаг хүн сууж байна шүү дээ. Энх­баяр л гэвэл бүр нүдэнд нь цус хурсан, бүр загнаад л, түрүүн дуу хоолойгоо ямар чанга болгож байнаа. Тэ­гээд ямар сайндаа Сайн­гэ­рэл өмгөөлөгч бүр цо­чоод “зах дээр байгаа биш, ингэж бухимдаж хашгирч яриад яах юм, тайван ярь л даа” гэж хэлсэн шүү дээ. Тэр чинь агнаж, ял тулгаж  байгаа хүмүүсийн дуу хоо­лой тийм байдаг байх­гүй юу, өөрсдөө мэдэхгүй байна шүү дээ. Агнаж, ял тулгах гэж байгаа асуудлаа дууны чангаар батлуулдаг цаг аль хэдийн өнгөрсөн. Дууны чангаар биш, хууль ёсны бичиг баримтаар, нотлох баримтаар батладаг бол­сон цаг. Дуугаа чанга­лаад хэрэггүй. Чанга дуу­гаар батладаг цаг өнгөрсөн гэж дахин хэлье. Өнгөр­сөн байх ёстой. Аль 90 онд баяртай гэж хэлсэн. Одоо дуу чангалдаг цаг биш, зөөлөн дуутай ч шүүгч үнэнийг сонсоё гэвэл сон­соно. Дуу нь сул ч гэсэн нотлох баримтаа ягштал сайн гаргаж ирж байгаа бол үүнийг л шүүх сонсож, харгалзаж үзэх ёстой.

Ерөөсөө дуу чангатай нь Чойжамц хамбын хэлс­нийг худлаа уншдаг, “Агон­шу”-гийн зөвлөх бай­сан профессор Пема Гял­погийн захидлын сүүл­чийн өгүүлбэрийг л сон­гож уншдаг. Тэгээд их чанга дуугаар уншдагаа­раа та нар нотлох баримтаа бүрдүүлж байгаа гэж үзэж байгаа бол энэ бол хоц­рогдол, хэлмэгдүүлэлт. Тийм цаг үе аль хэдийн улиран өнгөрсөн гэж бид бодож байсан. Гэтэл ха­рам­­салтай нь өнөөдөр тэр цагийн илэрхийлэл, үл­дэг­дэл энд орж ирсэн байна.

Дахин хэлье. Эрдэнэ­тийн тэр асуудалд би ямар ч холбоогүй ээ. Үнэхээр мэдэхгүй ээ, би бүр гайх­аж байна. Юун яасан ганбөмбөлөг вэ? Тэгээд сая надад тулгаад хэдэн сая төгрөг төлөх ёстой гээд ялын төлөвлөгөө уншчих­ваа. Юу болж байна энэ чинь? Ийм маягаар та нар асуудлыг шийдэж, ийм маягаар ял оноодог юм уу? Тэгээд “Наранхүүг дуу­даач ээ, Наранхүүгийн хэлсэн үгийг энд сонсоё, түүнээс асууя” гээд бай­хад хэрэг “тусгаарласан” гээд уулзуулдаггүй. Яагаад ингэж байгаа юм бэ? На­ранхүү андуурч хэлсэн юм уу, санаатай хэлсэн юм уу? би мэдэхгүй шүү дээ. Би Наранхүүг боловсрол­той хүн гэж боддог. На­даас ганбөмбөлөгөө яахыг асуугаад сууж байх хүн биш гэж боддог.

Түрүүн би хэлсэн шүү дээ. 2008 онд бол хуулинд өөрчлөлт оруулсан тухай. Ер нь онолоор болон прак­тик дээр ямар ч хүн ямар ч үүрэг даалгаврыг өгч бол­но. Гэхдээ тухайн албан тушаалтан л өөрөө шийд­нэ, гарын үсэг зурж бай­гаа бол чи өөрөө хариуц­лагаа хүлээнэ. Дээр үед энэ бүдүүн дарга надад нөлөөлсөн гэдэг утгаараа хэргээс мултрах гэдэг бай­сан бол тэр цаг өнгөрсөн, одоо биеэ даадаг, эрх чө­лөөт монгол хүний толгой нь ажилладаг, өөрийнхөө хийж байгаа сонголтоороо амьдардаг, хариуцлагаа хүлээдэг ийм хүмүүсээс бүрдсэн Монголын ард түмэн бий болсон шүү. Ямар ч өөрийн толгой, сэтгэлгээ байхгүй, дарга л дээрээс нь үг хэлж байдаг, тэрийг нь утсан хүүхэлдэй шиг биелүүлээд сууж бай­даг тийм цаг үе өнгөрсөн. Тийм учраас энэ хуулинд өөрчлөлт орж, хэн ч ямар ч тушаал өгч болно. Буруу тушаал өгвөл биелүүлэх­гүй байж болно, бие­лүүлэхгүй гээд ажлаас гарч болно шүү дээ. Орчин үеийн Монголд хууль зөрчихгүй гэж хэлээд, ажлаасаа татгалзаад гарч чаддаг хүмүүс бий шүү дээ. Тийм эр зоригтой шулуун шударга хүмүүс улам олон болох ёстой шүү дээ. Тэгтэл бүр ямар ч хамаагүй хүний тухай, нэг хүн юу яриад байгаа нь ч ойл­гогдохгүй, бусад барим­таар нотлогдохгүй байхад, тэгээд энд гэрчээр авчиръя гээд байхад оруулахгүй байж, тэр хүнээр хэлүүл­сэн болоод надад ял тө­лөвлөж байгаа бол би үүнийг чинь хүлээн зөв­шөөрөхгүй. Хохирогч гээд сууж байгаа тэр залуу “Энэ хохирлыг Энхбаяр гуайгаас нэхэмжлэхгүй” гэж хэлсээр байтал прокурор над дээр сая гаруй доллар ч гэх шиг зүгээр цаасан дээр бичээд чамаас авна гэнээ. Яаж авах юм бэ? миний арьсыг хуулж авах юм уу? Тэр сая долларыг би яаж төлөх юм бэ? Та нар ямар ял бичиж байгаагаа өөрсдөө ойлгож байгаа юм уу? Эрдэнэт компанитай, хоёр аж ахуйн байгууллагын хоо­ронд үүссэн маргааныг хаа хамаагүй өөр хүнд тохоод, тэгээд тэр хүнээр төлүүлнэ гээд ийм ял уншаад сууж байна гэдэг чинь хоцрог­дол уу, юу вэ?

Өнөөдрийн та нарын уншсан энэ бүх зүйл чинь телевизээр бичигдээд, хууль хяналтын байгуул­лагуудыг цогцоор нь өөрчилж, засаж, боловсон хүчнийг нь дахин сургаж, монгол хүнээ хүндэтгэдэг, хүн болгон өөр өөрийнхөө хариуцлагыг хүлээж чад­даг ийм их ажлыг хийх цаг болжээ гэдгийг өнөөдөр бидэнд, бүгдэд сайн ойл­гууллаа. Би үүний төлөө ажиллах болно, та нар намайг хараарай!

Намайг хаана ч аваа­чиж, юунд ч хийсэн хий­гээгүй би энэ шударга ёсыг тогтоох үйл хэргийн төлөө зүтгэх болно.

Би Монгол хүн, Мон­голын ард түмнийг хэлмэгдүүлэхийн эсрэг зүтгэх болно. Хүн өөрөө зүгээр амьдарсныхаа тө­лөө, дүүтэй байсны төлөө, туслахтай байсны төлөө, найзтай байсны төлөө, таньдаг хүнтэй байсны төлөө тэр хүнийг, эсвэл тэр хүний ойр дотныхныг, гэр бүлийг нь, найз нөх­дийг нь хэлмэгдүүлэх гэж байгаа бол би зөвшөө­рөхгүй ээ. Тийм хуучин Монгол орныг та нар сэр­гээж бий болгох гээд байгаа юм уу? Тэгвэл би зөвшөөрөхгүй. Хэн ч зөв­шөөрөхгүй. Үүний эсрэг би хэнээс ч айхгүй тууш­тай тэмцэх болно. Энэ бүхнийг харгалзан үзээд энэ нотлох баримтууд нь анхнаасаа худлаа цуур­хал, гүжирдлэг гүтгэлэг, яллах хүсэл эрмэлзэлдээ хэтэрхий хөтлөгдөж улайр­сан хүмүүсийн хууль бус аргаар олсон хуурамч баримт юм гэдгийг хар­галзан үзээд шүүх энэ хэргийг хэрэгсэхгүй бол­гож өгөөч ээ гэсэн хүсэлт тавьж байна.

Нийт: 28 Сэтгэгдэл

Chynna
2016 оны 12-р сарын 1

That’s an apt answer to an inetersting question

Brynell
2016 оны 12-р сарын 3

Posts like this brehitgn up my day. Thanks for taking the time.

Kelgrorge
2017 оны 6-р сарын 26

Buy Amoxicillin Online Cheaop Cialis 20mg Price Buy Prednisone Online Overnight

Kelgrorge
2017 оны 7-р сарын 1

Viagra Griechenland Rezeptfrei online pharmacy Amoxicillin For Dogs

Kelgrorge
2017 оны 7-р сарын 3

Viagra Pas De La Case generic viagra Levitra 10mg En Baisse

Chasadvito
2017 оны 8-р сарын 25

Amoxicillin Dosage For Sinus cialis buy online Comprar Levitra Espana

Kelgrorge
2017 оны 8-р сарын 25

Viagra Tabletten Frau cialis Cheapest Price On Cialis

LarCisk
2017 оны 9-р сарын 28

Zithromax Expiration Date Cheaper Rx4u cheap cialis Buypharmacy

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 5

Ou Acheter Du Cytotec Acquista Propecia 5 Alfa Reduttasi levitra information Ist Levitra Rezeptpflichtig Bestellen Buy Amoxicillin Uk No Prescription

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 7

Viagra Oder Cialis Forum buy viagra online Cialis Alle Erbe Naturale Zithromax Dosage For Std

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 8

order accutane online australia Priligy Menarini Prezzo levitra 20mg Il Cialis Crea Dipendenza Buy 2.5mg Cialis Online

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 11

Kamagra Jelly Side Effects Vente Cialis 10mg levitra cheapest price Cialis 20mg Vs 40mg Best Dosage

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 14

Kamagra Uso Oral Jelly viagra Viagra Jungen Alter Worldwide Zentel Best Website Free Viagra Sample Pack Online

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 18

Zithromax Drugs buy viagra Amoxil And Aspirin Buy Joint Aches From Amoxicillin Levaquin No Prescription With Free Shipping Store Wisconsin

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 23

Cephalexin Package Insert Discount Propecia Online Viagra Sans Ordonnance Forum viagra Transaminasas Propecia Generico Cialis Pharmacies Online Cefotaxime

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 25

Viagra Radio Commercial Vente Viagra France Pas Cher viagra Propecia Benavides

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 29

Vente De Viagra Sans Ordonnance Nifedipine Amoxicillin Clavulanate Potassium Web Md viagra Cialis Mode D’Emploi Order Cheap Propecia Kamagra En Ligne En Suisse

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 2

Viagra Foto Effetti levitra coupon free trial Zaditor

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 3

Candian Pharmecy Viagra Maschile Ordonnance Propecia viagra Prescription Viagra

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 17

Date De Sortie Priligy Australie Dutasteride Get From Canada Amex Accepted Cash Delivery Levitra Long Term?Effects viagra Amoxicillin Competitive Inhibitor Zantac Interact With Amoxicillin

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 30

Purchase Prednisone W Not Prescription buy now tab isotretinoin isotret mastercard cod Viagra Online Consultation viagra online prescription Amoxicillin Common Side Effects Do Propecia Tablets Work Acheter Nolvadex

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 30

Pfizer Patient Assistance Propecia Medication Order cialis online Acheter Priligy En Ligne Cialis Ipertensione

EveDalo
2018 оны 2-р сарын 23

Want To Buy Clobetasol Tablet Saturday Delivery viagra cialis Amoxicillin And Clavulanate Potassium Infant Dosage Propecia Generic Vs Brand Dogs And Cephalexin

Ellgync
2018 оны 6-р сарын 8

isotretinoin 10mg buy cialis How Can You Last Longer300 Mg Fluconazole Online India Generique Tadalafil 10mg Isotretinoin find

Сэтгэгдэл бичих

Таны и-мэйл хаягийг нийтлэхгүй.

Сэтгэгдэл *
Нэр *
E-Mail *