Х.Баянмөнх: Бөхийн барилдаан гэдэг тэр чигтээ тооцоо, арга ухаан

8-р сарын 8, 2018 5:04 pm Нийтлэгч: Ангилал Бөхийн мэдээ , Урлаг, спорт Уншсан: 166
8-8-4

Ц.ЭНХБАТ

Контрол олон нийтийн цахим телевизийн “Комментатор” нэвтрүүлгийн зочноор Монголын домог болсон бөх, Үндэсний бөхийн дархан аварга, чөлөөт, сонгомол, самбо бөхийн дэлхийн аварга, олимпийн наадмын мөнгөн медальт Хорлоогийн Баянмөнх гуай оролцсон байна. Дархан аварга Х.Баянмөнхтэй тус нэвтрүүлгийн хөтлөгч Ц.Энхбатын хөөрөлдсөн ярилцлагыг буулган уншигч Танаа хүргэж байна.

Аварга Та сайхан наадав уу?

-Сайхан. Баяр наадам сайхан болж өндөрлөлөө.

Саяхан би Увс нутгийг зориод ирлээ. Хяргас, Увс, Үүрэг нуур, Хархираа уул гээд таны төрж, өссөн Увс нутгийн уул, усны сүрлэг сайхныг нүдээр үзэж, сэтгэлдээ биширч ирлээ. Ийм нутагт төрсөн хүмүүс бяр чадалтай байхаас аргагүй юм байна гэж бодлоо. Тантай ч ярилцая гэх сэдэл төрлөө.

-Тийм шүү.

Та хэдэн жилийн өмнө “Увс нуур” бөхийн дэвжээнээс нэг биш, нэг хэсэг бөх төрийн наадамд түрүүлэх боломжтой гэж хэлж байсан. Үнэхээр ч Мөнхбат аварга харцага, арслан Бүрэнтөгс аймгийн арслан, Ганбат арслан заан, аварга Батсуурь харцага, арслан цолондоо төрийн наадамд түрүүллээ. Бат-Орших харцага өнгөрсөн наадмаар үзүүр түрүүнд үлдэж, гарьд цолонд хүрсэн. Энэ жилийн наадмын үзүүр түрүүнд мөн л “Увс нуур” дэвжээний бөх арслан Н.Батсуурь аварга Санжаадамбатай үлдсэн. “Увс нуур” дэвжээний бөхчүүд олуулаа дасгалжуулж харагдсан. Н.Батсуурьт ямар зөвлөгөө өгсөн бэ тэр мөчид?

-Тэвчээртэй байхыг зөвлөсөн. Өмнөх даваанд заан Жаргалбаяртай хүнд барилдаан хийж, цуцсан байсан. Хүлээцтэй, тэвчээртэй байх, мэхээ даацтай хийхийг зөвлөсөн.

Батсуурь аварга жудогоор хичээллэдэг нь тус болох шиг санагдсан. Мэх нь?

-Яг ч жудогийн мэх биш ээ. Жудогоор хичээллэдэг нь Батсуурьт давуу нөхцөл үүсгэсэн.

Олон аймгаар орж байсан. Аймаг бүр л өөрийн нутгийнхаа алдартай бөхөд зориулсан хөшөө босгосон байдаг. Тэр олон хөшөөн дундаас танд зориулж босгосон бөхийн хөшөө архитектурын хувьд өвөрмөц шийдэлтэй гэдгийг анзаарлаа. Үндэсний бөхийн бүхий л цолыг билэгдэж, Хяргас нуурын давалгаан дээр таныг дэвж буйгаар урласан байв.

-Хяргас нуурын тэр давалгаа бол удаандаа нэг хагас юм уу, хоёр секунд тогтдог. Тиймээс тэр давалгаан дээр ямар ч амьд амьтан зогсч чаддаггүй юм байна. Усны шувууд хүртэл тогтож зогсдоггүй гэх. Харин ганцхан намайг л тэнд зогсоочихсон байна (инээв). Анх зурагтай нь танилцаад, “Ингэж болох юмуу даа?” гэж асуусан “Болно” л гэж хариулсан. Тэгээд л тэр зургаар босгосон хөшөө. Одоо бодох нь ээ, хойч үеийнхэнд л дурсгалтай юм болов уу даа.

Бөхийн үндсэн цолыг баяжуулж, харцага, гарьд гэж шинэ цол нэмсэн. Шувууг билэгдсэн харцага, гарьд цолыг бөхчүүдэд олгож байгаа ч үзэгч түмний ой той, төсөөлөлд нэг л бууж өгөхгүй байгаа шүүмжлэл их сонсогддог. Уг нь бөхийн цолонд чимэг нэмж олгодог. Чимэг нь бөхчүүдийн эрэмбэ, амжилтыг илэрхийлж байдаг шүү дээ.

-Чимэгт ч бас эрэмбэ байх учиртай. Өнөөдрийн тухайд бөхийн чимэг ач холбогдол тун муутай байгаа. Чимгийг ач холбогдолтой болгох ёстой. Чимэг олгох журмыг боловсронгуй болгож, таваас дээш давсан бөхчүүд авдаг байх ёстой. Тав давсан аваргад чимэг нэмж яавч болохгүй. Аварга хүн түрүүлж байж аварга болно. Түрүүлж байж л чимэг нэмэх учиртай. Начинд тав, заанд долоо, арсланд найм давсны дараа л чимэг өг. Өрнөн дэлгэрэх, өсөн нэмэх, үнэн хүчтэй гээд. Хуйрнин шуугигч, улс даяар гайхамшигтай, баяр наадмын манлай гэдэг чинь аваргад өгдөг чимэг. Аваргад өгдөг чимэг, арсланд өгдөг чимэг ялгаатай. Заан хүний цол дуудахад улс даяар гайхамшигтай, баяр наадмын манлай гэж дуудаж байна. Цол дуудахад ийм алдаа дутагдал гаргаж байна. Энэ буруу зүйлийг засаж, залруулах ёстой. Яагаад гэвэл баяр наадмын манлай гэдэг чимэг аварга, дархан аваргад өгдөг чимэг юм. Ямар цолтой бөхийн цол дуудаж байгаа вэ гэдгээс хамаараад түүнд нь таарсан нэр томъёо, чимгийг дуудах ёстой юм.

Уг нь ийм ёс жудаг, эрэмбэ, дэг дээр үеээсээ Монгол үндэсний бөхөд байсан байж таарна.

-Байлгүй яахав. Байхдаа монгол бөхөд бичээд үлдээсэн дүрэм байхгүй. Уламжлалаараа явдаг. Мэх техник ч, алдар цол ч гэсэн тэдэн оны тэдэнд тэгж тэгж өгнө өө, тэгж шийднэ ээ гэсэн юм бага. Ах нь дүүдээ, аав нь хүүдээ, багш нь шавьдаа уламжлуулан хадгалуулсаар энэ бүх зүйлс өдий зэрэгтэй ирсэн байна аа, судлаад үзэхэд.

Таныг бөх болохын төлөө төрсөн хүн гэж монгол түмэн хардаг. Монгол бөхийн зүлэг ногоон дэвжээнд 50 жил барилдсан хүн Таниас өөр байхгүй. Миний л мэдэхээр Та улс хувьсгалын дөрвөн том ойд барилдаж, хоёрт нь түрүүлсэн байх юм.

-Ер нь надтай хамт, миний шавь нар сүүлийн зургаан том ойг авсан шүү дээ. 50, 60-ыг би, 70-ыг О.Балжинням, 80-ыг А.Сүхбат, 90-ийг С.Мөнхбат аварга авсан. Монгол бөхийн түүхэнд тэмдэглэгдэх үйл явдал гэж боддог. Их ой бол арван жилд нэг л удаа тохиолддог. Тиймээс их ойгоор түрүүлсэн бөхийг хоёр наадамд түрүүлсэнд тооцож, аварга цол олгодог. Цэрэн аварга 40 жилийн ойгоор түрүүлж аварга болж байсан. Ингэхээр монгол бөх их хатуу журамтай. Ид барилдаж байгаа бөх их ойд хоёр л барилддаг юм. Арван жил болж нэг том ой тохиодог учраас тэр. Миний хувьд 40 жилийн ойд улсад барилдаагүй ч, сумандаа түрүүлсэн. Тэгээд 41 жилийн ойд улсад анх барилдсан. 9 жил барилдаад ардын хувьсгалын 50 жилийн ой, 19 жил барилдаад ардын хувьсгалын 60 жилийн ойгоор наадамд түрүүлсэн. 29 жил барилдаад 70 жилийн ойгоор шөвгийн дөрөвт үлдэж байсан. Тэр хооронд гучин жил өнгөрчихөж байна. Улсын баяр наадмын шөвгийн дөрөвт үлдэх, үзүүр түрүүнд үлдэх тэр амжилтыг гуч гаруй жил хадгална гэдэг амаргүй.

Үндэсний бөхийн олон дээд амжилтын эзэн бол яах аргагүй Та.

-Ер нь олон рекорд бий. Бидний хувьд 10 жилд нэг удаа том ой тохиож байсан бол өнөөдөр их ойг таван жилийн ой дээр ч тэмдэглэдэг болж.

Сумо бөх гэхэд эхний даваанд бүдэрчихээд, дараагийн даваанд давхар унасан ч үлдсэн 13 даваандаа ялснаар түрүүлчих тохиолдол олонтаа. Монголын үндэсний бөхөд хэзээ ч тийм зүйл байдаггүй. Нэгийн даваанд өвдөг, тохой хүрсэн бол тэгээд наадам дуусдаг. Аваргын төлөө байтугай, цол ахих тухай ч мөрөөдөх боломжгүй.

-Хатуу гэдэг нь энийг л хэлж байгаа юм. Өршөөлгүй. Тэгснээрээ бөхчүүдээс илүү их хариуцлага шаардана. Хянуур, болгоомжтой барилдах, өрсөлдөгчөө зөв үнэлэх сургууль юм.

Монгол үндэсний бөхийн онцлог нь бусад бөхийн төрлөөс ялгаатай. Барилдаан бүр нь эцсийн барилдаан гэж байдаг гэж хэлэхийг сонсож байсан.

-Тэгэлгүй яахав, миний сүүлийн барилдаан шүү гэж дотроо бодон барилддаг. Өөр цаана нь ямар нэг барилдаан байхгүй. Энэ хүнийг давахгүй л бол барилдахгүй. Тиймээс нэгийн даваанд гараад ирж байгаа бандитай ч гэсэн онцгой хариуцлагатай барилдаж, өрсөлдөгчөө үнэлэх ёстой. Бөх бол найман тулгууртай. Тэр наймыг бөх хүн хоёрхон тулгуур дээрээ авч явж байгаа. Тэгэхлээр зургаан тулгуур нь байхгүй байна ш дээ. Хоёр хөлөөрөө тэр болгоныг мэдэрч, хадгалж байна л гэсэн үг.

Найман тулгуурт юу, юу байх вэ?

-Найман тулгуур гэж, найман зүг рүү унана. Унах болбол тулах цэгээ олоогүйгээс л унана. Тийм учраас хариуцлага ихтэй.Барилдаан хатуу байдаг. Миний мэдэх гадаадын бөхчүүд “Ямар айхтар хатуу журамтай юм бэ танай үндэсний бөх. Би тэр бөхтэй барилдана гэж амладаг гэнэ та нар” гэж гайхаж асууж байсан. Тэр хүн ямар эрх дархаар бусдыг амлаж байгаа юм бэ? Шударга явдал уу? гэж асуух, гайхах хосолдог байсан. -Тэр амлаж авах эрхийг барилдаж олж авдаг юм гэж намайг хариулахад, Өө тийм үү, тэгвэл ч бас учиртай юм гэж эцэстээ зөвшөөрсөн. Монгол үндэсний бөх бол амжилтаараа эрэмбэ зиндааг өөрөө тогтоодог. Тэр эрэмбээрээ дээгүүр цолтой нь амлаж авах эрхээ эдэлж, бага цолтой, доогуур амжилт үзүүлсэн нь үг дуугүй амлагдана. Дуртай хүнээ хэний ч хавчлагагүйгээр амлаж авах эрхийг том цолтой бөх эдэлдэг.

Ер нь аливаа спортод хоёрдугаар байр гэж байдаггүй юм шиг санагддаг. Улирах тусам аваргыг л дурсдаг.

-Тийм байж болно (инээв). Монгол бөхийн түүх бол аваргуудын түүх. Аваргуудтай бусад бөхчүүд яаж барилдаж байсныг л харуулсан түүх байдаг юм. Начингийн түүх гэж байхгүй ээ. Тав давснаар улсын начин цол л авна. Аваргуудтай өрсөлдөж байсан нь үнэн. Ийм л түүх. Монголын үндэсний бөх бол Монголын ард түмний маш том өв уламжлал, өөр хэний ч оролцоогүйгээр бүтээсэн соёл юм. Монгол бөхийн түүх бол гайхамшгийн түүх. Би, монгол бөхийн 725 мэхийг ялгаж, гурван боть ном бичлээ. Түүгээрээ Шинжлэх ухааны диссертаци бичиж байна. Судлаад үзэхэд, ард түмний зан заншил, эрхэлдэг аж ахуй, ахуй амьдрал, амьдарч буй нөхцөл, цаг агаар, шашин шүтлэг, мөрөөдөл сэтгэлгээ, аз хийморь гээд бүх зүйл монгол бөхөд бүрэлдээд орчихсон байна. Тэр бол Монголын ард түмний өөрийн агуу том соёл. Уртын дуу нь ч явж байна, байгаль дэлхийн араншин ч явж байна, эрхэлдэг аж ахуй байна. Бөхийн мэхүүд нь бүгдээрээ Монголын ард түмний аж амьдралын хөдөлгөөнүүд. Ахуйтай холбоотой. Хангал догшин үрээг сурган номхруулж байна. Шар үхрийг барихын тулд эгц урдаас нь очвол мөргүүлчих аюултай. Тэгэхээр хажуунаас нь ойртож очоод эврээс нь барьж авдаг ч юмуу, азаргыг яах юм, хангал догшин морийг яах юм, туурайнаас нь яаж зайлж явах вэ гээд маш нарийн арга ухааныг монгол хүн ахуйгаасаа сурсан байдаг. Бодоход, тэр бүхэн манай монгол бөхөд шингэсэн байна.

Нийтдээ 800 орчим мэх байна гэв үү?

-Өрсөлдөгч бөхөө унагах бие даасан 725 мэх байгаагаас 125 мэхийг олимпод хэрэглэж болохоор байгаа. Ерөнхийдөө 827 мэх миний гурван боть номонд шингэсэн байгаа. Энэ бол үнэхээрийн олон жилийн зүтгэл гаргаж, сэтгэл шингээн бичсэн бүтээл болсон. Мэхний зураг авах ажил хүнд хэцүү. Дээр нь мэх болгоноос яаж ахин мэх хийх вэ? гэдгийг тус бүр судалж, тодорхойлон, бүх хувилбарыг нээж бичсэн. Тухайлбал, зүүн гараараа далбаанаас барьж байлаа гэж бодоход тэндээс хэчнээн мэх хийж болох хувилбар бүгдийг судалж, тодорхойлно.

Манай монгол бөхчүүд сумод очоод амжилт гаргаад байгаагийн нууц нь мэхэндээ байдаг байх?

-Мэдээж нөлөөлнө. Сумогийн зарим бөхчүүд барилдаан мэддэггүй юм байна гэж анзаарагддаг. Мэдрэмж муутай, тал бүрийн барилдааны мэдрэмж их муу. Хөдөлгөөний эвсэл, хувиралтууд, хүчээ хаана нь хурааж, хэдийд ямар мэх хийх вэ гэдэг бүгд мэдрэмжийнх.

Монгол Улс бөхийн уламжлалтай орон. Тиймээс манай бөхчүүд чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга, олимпийн наадмын барилдаанд оролцсон эхний жилүүдээс л анхаарал татаж, маш богино хугацаанд амжилт үзүүлсэн байдаг. Та тэр үед чөлөөт бөхийн шигшээ багт багтаж байсан.

-Тийм шүү. 1963 оны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд анх удаа орсон. Тэнд бол нэг оноо авах мэхтэй л очсон. Хойно нь гараад шууд сөхрүүлээд л нэг оноо авна. Өөр ямар ч барилдаан мэдэхгүй, ийм улсууд оролцсон. Тэгэхэд Монголын Эрдэнэ-Очир арслан бол дэлхийн аваргыг тонгороод доороо хийчихсэн байсан гэсэн. Тэгээд дарж чадахгүй учраас өөрөө дээгүүр нь даваад л цэвэр ялагдсан гэдэг. Цэрэн аварга 87 кг жингийн дэлхий, олимпийн алдартай аваргатай барилдсан байдаг. Түүнийг ганц дайраад л мостонд оруулчихсан гэдэг юм. Даанч хэвтээ барилдаан мэдэхгүй болохоор нөгөөх нь мэхнээс гараад явчихгүй юу даа. Тийм үе байсан юм билээ. Монголын чөлөөтийн баг 1963 онд дэлхийн аваргад анх оролцохдоо л тийнхүү дэлхийн чөлөөт бөхийн мэргэжилтнүүдийн анхаарлыг татсан байдаг. Ямар янзын улс ирээ вэ, энэ чинь. Дэлхийн том том аваргуудыг хялбархан дороо хийчих юм, даанч чөлөөт бөх сураагүй байна даа. Түүнээс биш баллах улсууд байна гэсэн мэдрэмжийг гаднынханд өгсөн байдаг. Бид бол чөлөөтийг сайн мэдэхгүй ч, монгол бөхийн барилдаанаар л барилдсан юм шүү дээ.

Түүний дараачаар Монголын бөхчүүд Мехикогийн олимпод оролцсон. Тэр олимпийн нээлтэнд Та зодог, шуудгаа өмсөн, төрийн далбаагаа өргөн цэнгэлдэхэд алхахад Таны тухай, монгол бөхчүүдийн талаар ихээхэн шуугиж, сонин хэвлэлд бичиж байсан гэсэн.

-Надад одоо сонин нь байгаа л даа. “Чингисийн баатрууд” гэж нийтлэлдээ гарчиг өгсөн байдаг. Тухайн үед Мехикогийн 19 дүгээр олимпийн нээлтийн ажиллагааг сурвалжлан, сонины нүүрэнд миний туг барьж яваа зураг, бамбар асааж байгаа эмэгтэйн зургийг тавиад гурван том үйл явдал болж олимпийн наадам нээгдлээ гэж бичсэн байдаг. Нэг баатар туг барьж явлаа. Тэр бол Чингисийн баатар. Том ширэн гутлаараа манай сар шиг нарийхан арлыг өм, цөм гишгэх шахам алхаж явна аа гэж миний тухай бичсэнээ, нөгөөх эмэгтэйг бол эрх чөлөөний тив, Америк тивд дэлхийн түүхэнд анх удаа эмэгтэй хүн олимпийн бамбар асаалаа гэж онцолсон. Хожим нь 1975 онд Америкаар аялж байхад тэндхийн нефтийн үйлдвэрийн эзэн биднийг үйлдвэртээ урьж аваачсан. Гэтэл өрөөнд, түүний суудлынх нь ард миний туг барьж явсан зургийг байрлуулсан байсан. Хоол ундаар дайлж, хууч хөөрөх үеэр, Таны суудлын ард өлгөөтэй энэ хэний зураг вэ гэсэн чинь “Хаанах гэсэн билээ, нэг баатар эр л гэсэн” гэж хариулсан. “Тэр хүн чинь энд сууж байна шүү дээ” гэтэл, “Нээрээ монгол гэсэн байх шүү. Энэ нөхөр нээрэн мөн байна” гэж билээ. Тухайн үед дэлхийн нийтийн анхаарал татсан байж. Би бол медаль авах горьдлоготой байсан юм. Тэгсэн олимпийн нээлтээс хойш долоо хоног надад бэлтгэл хийх зав гараагүй. Хэвлэлийнхэн тойроод гүйгээд байдаг. Зураг авна. Тэгэхэд биднийг Ж.Норолхоо гэж дарга ахалж явсан. Монголыг сурталчилж л байвал яваад бай, яваад бай гэдэг. Тэгээд л өглөө зодог шуудгаа өмсөөд, нөмрөгөө нөмөрч аваад л гардаг. Хоол идэж байгаа зураг авна. Улсаа сурталчилж байна гээд л зураг авахуулаад л явна. Тэгээд долоо хоног бэлтгэл хийлгээгүй. Их өвөрмөц юм л даа. Яагаад үүнийг ярьж байгаа юм бэ гэхээр монгол бөх өвөрмөц. Мэх техник нь ч өвөрмөц. Монгол бөх бол тэнцвэр олох чадвар өндөртэй. Хоёр хөл дээрээ найман зүгийн тэнцвэр хадгалаад л зогсож чадаж байгаа юм. Хөдөлгөөн дунд тэнцвэрээ хадгална, тэнцвэр алдлаа л бол унана. Зогсолт сайтай. Манай З.Ойдовын хөлийг нь аваад ч унагаж чаддаггүй байв. Унадаггүй бөх гээд нэр өгчихсөн. Хөл дээрээ зогсоод л байдаг, нэг хөлийг нь аваад нөгөө хөлд нь дэгээ хийхэд үсрээд л гарчихдаг. З.Ойдов чинь хөлийг нь өргөөд толгой дээрээ тавьчихсан байхад л  унадаггүй ш дээ, хариу мэх хийгээд, суйлаад л гарчихдаг. Тэр чинь л монгол бөхийн өвөрмөц чанарыг харуулж байгаа юм.

Мехикогийн олимпод манайхан их амжилттай оролцсон. Анхны медалиудаа авч байсан?

-Сайхан оролцсон. Анхны дөрвөн медаль авсан. Би их баярлаж явдаг. Өөрөө медаль аваагүй ч гэсэн. Олимпод туг залж явна гэдэг их хариуцлагатай ажил. Ардаа явж буй тамирчдынхаа хийморь золбоог, амжилт, нэр төр, өнгө зүс гээд бүгдийг залж явна. Туг залаад сайхан бөх барилдлаа гэж боддог.

Түүний дараа та Мюнхены олимпод оролцсон. Та мөнгөн медалийг эх орондоо авчирсан шүү дээ.

-Тийм ээ, тэр үеийн олимпод манай улсын баг тамирчид мөнгөн медальтай ирсэн. Манайхаас ганц мөнгөн медаль авсан нь энэ шүү дээ. Сэнж нь (харуулав) тасарсан учраас энэ л ойрхон үлдэж лээ.

Тухайн үед, дэлхийд Оросын чөлөөт бөх давамгайлж байсан үе. Таны жинд Оросын хоёр ч хүчирхэг аварга байлаа. И.Ярыгин, Глюткин гээд. Гараас атгачихвал, тавиулахын аргагүй хүчтэй бөх байсан гэж Ярыгины тухай Та хэлж байсан.

-И.Ярыгины хамт үнэн хүчтэй гурван бөх байлаа, тэр үед. Оросын гурван бөх надтай ээлжилж ноцолддог байлаа. Энэ жил тэр бөхтэй таарах болов уу даа гэж бодон бэлдэж байтал өөр бөх нь ирдэг нь байв. Тэд тусгай бэлтгэл хийчихээд л ирнэ. Сүүлд нь И.Ярыгин надад ярьж байсан. Манай шигшээ багийн хурал болоод “-48, 52 кг-ийн жинд японтой хэн барилдах вэ? Японы бөхийг манайхаас хэн нь ялах вэ? гэж асууна. За тэгээд хасах 100 кг -ийн жинд ирэхлээр, – Монголын Баянмөнхийг хэн ялах вэ? Яаж ялах вэ чи? гэж дасгалжуулагч биднээс асуудаг байсан” хэмээн хожим дурссан.

Тооцоонд орчихсон байж?

-Тийм ээ, миний жинд надаас өөр хүний нэрийг ярьдаггүй байсан гэсэн.

Ардчилсан Германаас Бютнер гэж мундаг шиддэг бөх байсан шүү дээ, таны жинд.

-Хүчтэй, хурдтай, оч шиг бөх байсан шүү. Тэр Бютнер л ЗХУ-ын гурван мундаг аваргыг гурвууланг нь цэвэр дарж байсан юм даг.

Харин Та Бютнерийг ялчихдаг байсан.

-Тийм. Түүнийг ялдаг байсан тулдаа л дэлхийн аварга болсон. Тэр жилийн дэлхийн аваргаар гурван биенээ тойрсон.

Тэр бол их хатуу ялалт байсан шүү.

-Их хатуу давааг давж дэлхийн аварга болсон. Сүүлийн барилдаан шийдэх байсан. Бютнер намайг оноогоор ч бай, ялбал аварга. Миний хувьд Оросын бөхөд ялагдсан учир Бютнерийг цэвэр дарж байж л аварга болох байсан. Хүнд барилдаан хийсэн. Бютнерийг цэвэр ялж дэлхийн аварга болж байсан түүхтэй.

Мэхийн тухай Та судалгаа хийснээ хэлсэн. Дархан мэх гэж ярьдаг. Дархан мэх яг юу юм бэ, та л хэлнэ дээ?

-Дархан мэх гэдэг их олон талтай. Юуны түрүүнд хүн дархан мэх гэж сайн эзэмшсэн мэхийг хэлнэ. Өрсөлдөгчөө унагадаг гол мэх. Гэхдээ тэр дархан мэхийг буй болгоход маш олон хүчин зүйл нөлөөлнө. Хүний төрөлхийн зан чанар харагдана.

Үргэлжлэл бий.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Нийт: 71 Сэтгэгдэл

hermes belt
2018 оны 8-р сарын 13

There are some fascinating cut-off dates in this article but I don抰 know if I see all of them middle to heart. There’s some validity however I’ll take hold opinion till I look into it further. Good article , thanks and we wish more! Added to FeedBurner as effectively
hermes belt [url=http://www.hermesbelts.com]hermes belt[/url]

adidas stan smith sneakers
2018 оны 8-р сарын 13

This actually answered my drawback, thanks!
adidas stan smith sneakers

links of london sale
2018 оны 8-р сарын 14

I抦 impressed, I must say. Actually rarely do I encounter a blog that抯 both educative and entertaining, and let me tell you, you will have hit the nail on the head. Your idea is outstanding; the problem is one thing that not enough persons are talking intelligently about. I am very glad that I stumbled throughout this in my search for something referring to this.
links of london sale

2018 оны 8-р сарын 25

Bayer Leverkusen Tröjor

You’ve got the most effective web pages.

2018 оны 8-р сарын 25

PSG Drakt

You have got very good thing on this site.

2018 оны 8-р сарын 26

Maglia Ajax Poco Prezzo

The material is extremely interesting.

2018 оны 8-р сарын 26

Arsenal Trøjer

Many thanks for sharing your cool website.

2018 оны 8-р сарын 28

Manchester United Tröjor

You’re a very practical site; could not make it without ya!

2018 оны 8-р сарын 28

Maglia Napoli Poco Prezzo

Keep up the excellent work and generating the crowd!

2018 оны 8-р сарын 28

billige fotballdrakter

Passion the site– very user friendly and great deals to see!

2018 оны 8-р сарын 28

fodboldtrøjer børn

Thanks, this website is extremely practical.

2018 оны 8-р сарын 28

fotbollströjor med eget tryck

Great website! It looks extremely good! Maintain the great job!

2018 оны 8-р сарын 28

magliette calcio a poco prezzo

Wow because this is excellent job! Congrats and keep it up.

2018 оны 8-р сарын 29

fodboldtrøjer børn

You’ve gotten the most impressive online sites.

2018 оны 8-р сарын 30

Maglie Calcio a poco prezzo

Thank you for sharing your superb web site.

2018 оны 8-р сарын 30

maglie calcio

Thanks, this site is extremely beneficial.

2018 оны 8-р сарын 30

Magliette Calcio Poco Prezzo

Sustain the great work and bringing in the group!

Rita
2018 оны 9-р сарын 6

Hmm it appears like your site ate my first comment (it was
extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog.
I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to everything.
Do you have any helpful hints for newbie blog writers?
I’d definitely appreciate it.

magliette Lazio

2018 оны 9-р сарын 10

kyrie irving ii name

nike mercurial superflyx vi club tf black total orange white footwear shoesnike mercurial superflyx vi club tf black total orange white footwear shoesgold metallic black white mens nike magistax proximo ii tf football shoessupra skytop 7 12.cache

2018 оны 9-р сарын 11

adidas climacool green tumblr.com

nike air max plus leather twitter.com2018 women air max tumblr.comcamouflage hyperdunks tumblr.comnorth face extreme pinterest.com

2018 оны 9-р сарын 11

volt jaune nike zoom all out low 2.0

jaune noir nike air max flyknitrose volt nike cortez 2 loversargent rose vans sk8 hirouge gris the force is female

2018 оны 9-р сарын 12

air more money qs aj7383 010

air jordan retro v black silver wmn lownike tiempo 94 mid air jordan collectionnike wmns revolution sky hi bhmnike air force 1 07 obsidian white

2018 оны 9-р сарын 12

bleu rouge nike blazer low se lx

gris rouge femmes jordan 11vert jaune lebron soldier 9beige rose nike roshe gvolt blanc converse grid canvas

2018 оны 9-р сарын 12

crystallized bling crystal crystal nike presto fly

crystallized blinged out swarovski crystal nike benassi slidesblinged out blinged out swarovski crystal nike flex furyglitter blinged crystallized nike free 5.0crystals bling rhinestones swarovski nike free flyknit

2018 оны 9-р сарын 12

nike kobe a.d.mid optimism

carmelo anthony 7 oklahoma city thunder association jerseyphoenix suns 7 kevin johnson purple hardwood classics jerseyphoenix suns 7 kevin johnson purple hardwood classics jerseymens denver broncos derek wolfe nike orange game jersey

2018 оны 9-р сарын 12

orange orange nike air zoom structure 35

adidas originals superstar white black unisex c77124 casual shoesua curry 2 sole collectorkolor x adidas alphabounce energy ink semi solar yellow shoeswolf grey pure platinum glow in the dark mens nike air yeezy ii

2018 оны 9-р сарын 12

supreme clothing for sale youtube.com

white nikes with blue swoosh youtube.comsaints knit hatvans authentic pewter denim shoemetallic superstars pinterest.com

2018 оны 9-р сарын 13

nike free trainer 7.0 ndamukong suh

uk trainers bling Nike Flex Experienceuk trainers curry 4 low pink blastuk trainers air jordan 4 garnetuk trainers nike hyperdunk 2017 villain red

2018 оны 9-р сарын 13

mens st. louis cardinals majestic light blue 1984 turn back the clock throwback authentic team jersey

golden state warriors 30 stephen curry black city lights jerseythrowback mack hollins 10 philadelphia eagles jerseywomens baltimore ravens dieugot joseph nfl pro line purple team color player jerseythrowback mack hollins 10 philadelphia eagles jersey

2018 оны 9-р сарын 13

adidas superstar white with light pink stripes

nike max air backpack greycheap diamond earringswhite polo shirt with black collarblue and white kobe bryant jersey

2018 оны 9-р сарын 13

adidas eqt cushion adv

curry 35 elite

2018 оны 9-р сарын 13

modern mens sunglasses tumblr.com

nike american flag snapback pinterest.comadidas rasta pants tumblr.comjordan 8 size 8 twitter.comadidas mens climacool golf shirts tumblr.com

2018 оны 9-р сарын 14

nike air force 1 07 315122 422

air jordan 10 cool greyjordan brand to expand girls shoe sizing in january 2015nike cortez nm qs packadidas x tango 16.3 in solar green core black core green

2018 оны 9-р сарын 14

nike air max 90 special edition

nike shoes black and orangenordstrom adidaskevin durant shoes size 7.5authentic lebron james cavs jersey

2018 оны 9-р сарын 14

adidas yeezy boost 350 unisex

womens nike roshe run

2018 оны 9-р сарын 14

marine jordan hydro 8

volt gris vans spider web canvasbeige rose balenciaga triple sbleu blanc converse all star canvaskaki rose nike exp-x14

2018 оны 9-р сарын 14

nike bhm ball twitter.com

supra casual shoes tumblr.comjezebel lingerie pinterest.comhypervenom phantom 2 turfgrey and white nike air

2018 оны 9-р сарын 14

nba mens portland trail blazers gold collection tri blend t shirt black

nike air versatile 2017 red blackkobe 8 purple gradient pure platinumnike pg 1 ts prototype ep 66190317 0141 time to shinenike kobe 9 em unleashed court purple reflective silver atomic mango turquoise for sale

2018 оны 9-р сарын 14

mens james webb iii 0 brooklyn nets jersey

mens new york jets bilal powell nike green game jerseythe black mamba debuts the imperial purple kobe vii 7girls youth green bay packers aaron rodgers pink bubble gum jerseywomens chad hansen 16 new york jets jersey

2018 оны 9-р сарын 14

NFL Home Jersey personalized Womens Arthur Moats Jersey Pittsburgh Steelers Game Black Home Jersey

I SO want this jersey. He is a great running back for the CowboysYouth Andrew Wiggins Minnesota Timberwolves Fanatics Branded Swingman Green Fast Break Jersey Statement EditionNike Rickey Jackson New Orleans Saints Limited Black Team Color Jersey MensM…

2018 оны 9-р сарын 14

adidas kids x 17.3 fg tactile gold metallic core black solar red

pantofola doro emidio italia fg black white soccer sneakersnike kobe 9 elite hero turquoise white purpleadidas pharrell williams tennis hu icey blue tactile bluevans era leafs black mens shoes on sale

2018 оны 9-р сарын 14

uk trainers adidas crazy explosive primeknit pk 2017 black red cq1395

nike air force 1 high07 lv8 suede aa1118 100kids nike air jordan 5 laney white varsity maize varsity royal blackjordan 32 russell westbrook nba shoes833991 002 nike free rn psv toddler infant baby grey

2018 оны 9-р сарын 15

gris argent kobe bryant

nike air retro 6 youtube.comnike air max 99 black twitter.comtimberland replacement laces youtube.comnike sb janoski floral black twitter.com

2018 оны 9-р сарын 15

nike big kids the sharkley 3 colors

air jordan xii rising sun white varsity red blackadidas stan smith brown leatherlunarepic low unlimited twitter.comnike hyperdunk flyknit 2017 black white

2018 оны 9-р сарын 15

adidas trainers nmd

nike air max 97 dealsadidas kids girlsroyal blue michael kors baglevis 721 skinny

2018 оны 9-р сарын 15

hot punch tiffany co shoes

nike hypervenom 2014

2018 оны 9-р сарын 16

onitsuka tiger price twitter.com

nike free run flyknit 5.0 mens twitter.comair jordan xi university blueadidas ace 16 plus purecontrol twitter.comdigi roses authentic vans shoes

2018 оны 9-р сарын 16

reebok kamikaze 1 red black

astros jersey cheap twitter.comadidas khaki nmd r1 twitter.comlil wayne supra twitter.comnike classic white shoes twitter.com

2018 оны 9-р сарын 16

philadelphia eagles outlet store

puma strap on shoesnike lebron 1womens black suede puma shoesbra size sports bra

2018 оны 9-р сарын 16

mens los angeles chargers nike powder blue customized alternate game jersey

nike 849559 600 nike air max 2017 bright crimson black total crimsontrevor booker 20 indiana pacers womens jerseygame quincy wilson 31 indianapolis colts jerseybig tall jordan howard 24 chicago bears jersey

2018 оны 9-р сарын 16

nike 1972 qs deep red

cheap vans old skool uk weatherjordan retro 3 wolf grey for sale pinterest.comjordan hydro retro pinterest.commochi shoes pinterest.com

2018 оны 9-р сарын 17

pink and white mercurials

adidas predator lz 2womens kd basketball shoesvalentine shoes 2016lebron kings crown t shirt

2018 оны 9-р сарын 17

air jordan 1 ko og sail red

nike air max ltd ii pinterest.comnike air vapor bagadidas nmd white blue glownike air 270 flyknit ah6803 301

2018 оны 9-р сарын 17

converse 1970s 151230c

meyers leonard 11 portland trail blazers road jerseynike limited ereck flowers 74 new york giants jerseywomens garrett sickels 56 los angeles rams jerseyyouth new england patriots mike gillislee nfl pro line navy player jersey

2018 оны 9-р сарын 17

adidas tubular viral geometric pinterest.com

nike spikesadidas the j wall 1 officially unveiledpuma slides fur whitewomens vans atwood floral shoes

2018 оны 9-р сарын 17

jackie robinson nike blazer high pack

nike 863767 002 nike air zoom vomero 12 wolf grey pure platinum hot punch blackfabric bagsvans old skool colorways yarnnike flyknit racer multicolor new colorways

2018 оны 9-р сарын 18

mens red adidas sweatpants twitter.com

nmd primeknit r2 whitesuede trainerssaucony shadow 5000 og suede packnike air max 90 vapor

2018 оны 9-р сарын 19

original eqt adidas ba8324 with real

throwback maurice smith 26 miami dolphins jerseymens washington nationals gio gonzalez majestic white cool base home player jerseynike elite justin hunter 11 pittsburgh steelers jerseymens miami dolphins nat moore mitchell ness aqua retired player repl…

2018 оны 9-р сарын 19

nike sock dart jaquard kjcrd herren wolf grau wolf grau wei rosa

pro line tyler shatley 69 jacksonville jaguars jerseythrowback t.j. lang 76 detroit lions jerseybig tall zaire franklin 97 indianapolis colts jerseywomens jacksonville jaguars jalen ramsey nike white new 2018 game jersey

2018 оны 9-р сарын 24

fußballtrikots

Thank you so much! It is an remarkable webpage.

2018 оны 9-р сарын 26

lila grau nike free 3.0 v6

uk trainers team football glovesuk trainers nike lebron 13 elite cavs white wine red yellow basketball shoesuk trainers joggers vs sweatpantsuk trainers clothing lines like supreme

2018 оны 9-р сарын 27

Napoli maglia

I like this site – its so usefull and helpfull.

2018 оны 9-р сарын 27

Bayern Munche Tröja

I like looking at your web site. Kudos!

2018 оны 10-р сарын 7

vans sk8 hi reissue coated uk trainers

kobe 9 low iris uk trainersnike hypervenom phantom iii df fg sun glow uk trainersnike zoom clear out low ocher uk trainersjordan hydro 7 fiberglass uk trainers

2018 оны 10-р сарын 11

vert rouge classic cortez nylon

kaki rose vans old skoolrouge noir boys shoesbleu or ua curry 4 hommesmarine orange adidas rapidazen 2 kids

2018 оны 10-р сарын 11

uk trainers preschool adidas nmd r1 crystallized

negro adidas dame 3descuento nike air max tiny 90marr贸n naranja puma tsugi shinsei rawp煤rpura oro adidas ace 16.1 fg

2018 оны 10-р сарын 16

nike free run

nike roshe run womensnike roshe run womens nike roshe run dynamicnike roshe run womens nike roshe run meshnike roshe run mens nike roshe run suede

2018 оны 10-р сарын 17

nike react sneakers nike epic react element 87

nike zoom shoes nike zoom winflo 4air jordan womens womens air jordan 31adidas nmd adidas nmd primeknittshirt

2018 оны 10-р сарын 18

nike zoom terra kiger womens nike zoom terra kiger

nike roshe run unisex nike roshe run floralnike basketball shoes ua clutchfitnike free womensnike free womens nike free 30 v4

2018 оны 10-р сарын 18

nike kobe kobe 9

nike dunk nike kwazinike nba shoes nike zoom flight bonafidenike zoom shoes nike zoom winflo 4nike air huarache nike hyper

2018 оны 10-р сарын 20

nike air max nike air max sequent

kids nike air jordansadidas eqt adidas eqt support 9317nike nba shoesnike kd

Сэтгэгдэл бичих

Таны и-мэйл хаягийг нийтлэхгүй.

Сэтгэгдэл *
Нэр *
E-Mail *