Б.Хашмаргад: Монголчуудын сүлд хийморь, бахархлыг дэлхий хүлээж авлаа

12-р сарын 11, 2015 10:44 am Нийтлэгч: Ангилал Хүмүүс , Ярилцах цаг Уншсан: 448
12-11-2d

Ч.ҮЛ-ОЛДОХ

Баасан гаригийн зочин” булангийн энэудаагийн зочноор Хан Хэнтийн дарханцаазат газрын хамгаалалтын захиргааныдарга Б.Хашмаргадыг урилаа.

12-11-2БНФУ-ын нийслэл Парис хотноо энэ сарынэхээр болсон Уур амьсгалын өөрчлөлтийнасуудлаарх НҮБ-ын суурь Конвенцийнталуудын Бага хурлын Төр, засгийн тэргүүннарын хуралдааны үеэр Бурхан Халдун уул,түүнийг хүрээлсэн тахилгат газар нутгийгДэлхийн өвд бүртгэсэн батламжийг  ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий захирал И.Бокова  манайЕрөнхийлөгчид гардуулсан. Энэ хүртэлмонголчууд, холбогдох газар, тусгайлантомилсон  ажлын хэсгээс ямар ажил зохионбайгуулж ирэв?

-Бурхан Халдун хайрханыг ЮНЕСКО-д бүртгүүлэх шийдвэр анх 2006 онд гарч, урьдчилсан жагсаалтад нь орсон байсан. Урьдчилсан жагсаалтад орсон хэрнээ тахилгатай уул гэдэг хэлбэрээр ажил нь явагдаагүй байсан юм. 2010 онд Бурхан Халдуны тахилга дээр Ерөнхийлөгч шийдвэр гаргаж, Бурхан Халдун уулыг ЮНЕСКО-д бүртгүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх  чиглэлийг Засгийн газарт өгсөн.Ингээд 2011 онд   Байгаль орчин, аялал жуулчлалын /тухайн үеийн нэрээр/ болон БСШУ-ы сайдын хамтарсан тушаалаар Ажлын хэсэг байгуулсан.  Анхны дарга нь Д.Намхай гуай байсан юм. Н.Уртнасан гуай ажлын хэсэгт орж ажилласнаар ЮНЕСКО-д бүртгүүлэх гол ажлыг нугалсан.  ШУА-ийн Түүх-Археологийн хүрээ­лэнгээс, Хан Хэнтийн дархан цаазат газар, Тусгай хамгаалалттай газраас, холбогдох яамд, судлаач, эрдэмтэд, хэвлэл мэдээллийнхэн гээд олон талын хүмүүс оролцож Бурхан Халдун хайрханаа ЮНЕСКО-д бүртгүүлэх ажил хийгдсэн. Нэлээд олон удаагийн явалтаар энэ  ажил үндсэндээ цэгцэрсэн.  Эхний байдлаар ямар газруудыг оруулах вэ гэж ярилцахад, хэд хэдэн газрыг  төлөвлөж байсан юм. Бурхан Халдун орчим, түүний тахилгат газрууд, түүх соёлын дурсгалт газрууд гэхчлэн өргөн хүрээг хамруулахаар  ярьсан. Тухайлбал, Хар зүрхний Хөх нуур, Хангал нуур, Балданбэрээвэн хийд орчим, тэнд байгаа түүх-археологийн хөшөө дурсгал, булш хиргисүүр, Биндэръяа уулын орчим Өглөгчийн хэрэм, Рашаан хадны хөшөө дурсгал, Тамганы хөшөөнүүд,адны сүг зураг гээд олон газрыг хамруулсан. Уг нь тухайн үед төлөвлөж байснаар ингэж хамруулах нь зайлшгүй хэрэгтэй байсан.

Ингэснээр  ямар ач холбогдолтой вэ?

 -Бурхан Халдун уулыг дангаар нь  биш ойр орчмын түүх, соёлын дурсгал, хүмүүсийнх нь дунд байгаа ахуй соёлтой нь цуг ЮНЕСКО-д бүртгэх ёстой. Бидний мэдэж байгаагаар “Монголын нууц товчоо”-ноос хойш тооцох юм бол 800-гаад жил бидний тахиж шүтэж мөргөж сүсэглэж ирсэн зан үйл, заншил, түүх соёлын бүх зүйлийг ахуйгаас нь  салгахгүй гэдэг чиглэлд бүх ажил хийгдсэн. Балданбэрээвэн хийд, түүний ойр орчим уул овоо тахидаг газрууд, Жаргалантын голд Барууны овоог тахидаг, Биндэръяа уулыг тахиж байгаа зэрэг  нь үндсэндээ нутаг нутгаас, байж байгаа газруудаасаа Бурхан Халдун уулаа холоос тахиж буй хэлбэрүүд юм. Ийм олон цогц зүйл багтсан учраас газар орноор нь явах, түүхийн талаас  судлах, настай хүмүүстэй уулзах, дээр нь Түүх археологийн хүрээлэн­гийнхэнтэй хамтарч ажиллах, архив дээрээ суух гэхчлэн нэлээд олон ажил хийгдсэн. Энэ ажлуудыг хийх явцад Бурхан Халдун уулын тахилгын  зан заншил, дэг ёсыг нь  орчин үежүүлэх бус аль болох хуучин уламжлалаар нь сэргээхэд анхаарсан. Учир нь монголчуудын  хэдэн зуун жилээр тахиж ирсэн тэр зан заншлыг хадгалж ирснийг харгалзаж  дэлхийн соёлын өвд  бүртгэх гэж байна шүү дээ. Иймд Ажлын хэсэг  судалгаанд үндэслэн ТББ, холбогдох яамд, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Төрийн ёслолын алба, аймгууд руу нэлээд хандсан. Нэлээд хэдэн удаа хэлэлцүүлэг хийсэн. Хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүдээр ч ярилцлага, нийтлэл, өгүүлэл гарсан. Тэр дотроос “Зууны мэдээ” сониноос  тухайн үед оны  шилдэг нийтлэлээр шалгарсан  “Бурхан Халдуныг онцгой бүс болгоё” хэлэлцүүлэг, уриалга бол  Бурхан Халдун уулыг дэлхийн соёлын өвд бүртгүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр  оруулсан,  маш  ач холбогдолтой зүйл болсон.

Ажлын хэсэг ЮНЕСКО-д материалаа явуулахаар бэлтгэж байх дундуур  Хан Хэнтийн  дархан цаазатгазрын хамгаалалтын захиргааны газраас санаачлан Бурхан Халдун уулыг Үндэсний бахархалт хайрханболгосон нь ямар хувь нэмэр оруулав ?

 -Ажлын хэсэг  2011 оноос эхлэн  ажилласаар  2013 онд материалаа ЮНЕСКО-д хүргүүлсэн. Ингэхдээ Бурхан Халдун уул, Хангал нуур, Балданбэрээвэн хийд, Биндэръяа уул, Өглөгчийн хэрэм орчмын газруудыг онцолсон. Энэ үед сайхан үйл явдал тохиосныг дурдах хэрэгтэй. Тэр нь юу вэ гэвэл, Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газраас санаачлан Бурхан Халдун хайрханаа  Үндэсний бахархалт хайхан болгох  үндэслэлийг гаргаж, БСШУЯ, БОНХЯ дэмжиж, Засгийн газраас тог­тоол гаргаснаар Үндэс­ний бахархалт хайрхан болсон. Бурхан Халдуныг Үндэсний бахархалт хайрхан болгоход манай Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газрын хамт олон, хэвлэл, мэдээллийнхний оролцоо ач холбогдлоо өгсөн. Тухайлбал, Үндэсний бахархалт хайрхан болгохын өмнөхөн “Зууны мэдээ” сонин  асуудал хөндсөн, олон талын байр суурийг гаргасан хэд хэдэн удаагийн хэлэлцүүлгийг  явуулсан. Үүний дараахан Засгийн газрын тогтоол гарч  Монгол түмний сүлд хийморийн  бэлгэдэл болсон Бурхан Халдун хайрхан маань Үндэсний бахархалт хайрхан болсон. Энэ маш том үйл явдал.  Үүнтэй холбогдуулж, Бурхан Халдуны тахилга, тайлгын ажил ямар байх талаас  хоёр жил орчим судалгаа хийсэн. Түүх-Археологийн хүрээлэн энэ ажлыг дэмжиж, бидэнтэй гар нийлж  ажилласан. Энэ хүрээнд судалгаа, нотолгооны үндсэнд ТББ, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Төрийн ёслолын алба, аймгуудад хандан асуудлыг тавьж  тахилгын ёс хуучин ямар байсан түүнийг нь алдагдуулалгүй оруулсан нь ихээхэн үр дүнтэй ажил болсон. Бурхан Халдуныг ЮНЕСКО-д бүртгэхийн өмнө түүнтэй холбоотой ёс заншил, дэг нь монголчуудын өв соёл юм байна гэдгийг нотолж харуулсан маш том баримт  юм.

Өнөөдөр монголчууд Бурхан Халдун хайрханаа Дэлхийн соёлын өвд бүртгүүлж батламжаа авчихлаа. Энэшийдвэрийг  яаж хүлээж авч хүндэтгэл үзүүлэх ёстой юм бол?

-Бурхан Халдун хайрханыг  2015 оны  долдугаар сарын 4-ний өдөр Германы Бонн хотод болсон Дэлхийн соёлын 39 дүгээр өвийн чуулганаар  дэлхийн соёлын өвд бүртгэсэн. Тэр үеэр Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газар, БОНХАЖЯ, БСШУЯ, ЮНЕСКО-гийн төлөөлөгчийн газраас өргөн бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөл, мөн Германд суугаа Монголын Элчин сайд очсон. Монгол Улсаас   Францад суугаа Элчин сайд  мөн анхаарал тавьж очсон. Тэр бүхний хүчин чармайлтын дүнд Бурхан Халдун хайрханаас дэлхийн соёлын өвд бүртгүүлсэн. Монгол түмний, маш олон хүний оюун ухаан, зүтгэл, сэтгэл шингэж, гар бие оролцсон түүхэн үйл явдал.  Сая Ерөнхийлөгч Франц улсад айлчлах үеэрээ тэнд батламжийг нь гардаж авсан нь Бурхан Халдун хайрханыг Дэлхийн соёлын өвд бүртгэснийг баталгаажуулж буй чухал арга хэмжээ юм. Түүний зэрэгцээ соёлын өвд бүртгэсэн бичиг авлаа гээд баяр ёслолын байдалтай өнгөрүүлэх үү, Бурхан Халдуныг дэлхийн соёлын өвд бүртгэснээр  монголчуудын ямар үнэ цэнийг  дэлхий нийт хүлээн зөвшөөрч байгаа юм бэ гэдэг талаас илүүтэй харах ёстой болов уу.  Монголчуудын сүлд хийморь,  бахархлыг дэлхий хүлээж авлаа гэдгийг  сайн ойлгох ёстой байх. Төрийн дээд байгууллагуудаас шийдвэр гарах байх. Ямар ач холбогдол өгөхөө тодорхойлох байх. Ер нь бол түүх, ёс заншил сэргэх, үзэл санааны хувьд ч гэсэн нэг зүйлд зангидагдах бүх боломж нээгдэж байгаа гэж харж байгаа. Ер нь Бурхан  Халдун уулын маань онцлог тэр шүү дээ. Төрийн тахилгатай  10 хайрхан бий. Түүнээс ганцхан Бурхан Халдун дээр Бүх цэргийн хар сүлдийг цэнгүүлж, төрийн тахилга хийдэг.Дээр нь ЮНЕСКО-д бүртгэгдлээ. Ер нь бол  Очирваань хайрхан гэхэд Очирваанийн шүтээнтэй, Богд уул гэхэд мөн өөр шүтээнтэй. Бурхан Халдун аливаа шашин шүтлэг, хэл, ёс заншил огт хамааралгүй монгол туургатан, монгол нэртэй бүх хүний шүтээн болсноороо, монголчуудын үзэл санаа, бүх зүйлийг нэг чигт төвлөрүүлэх талаасаа ач холбогдолтой.

Бурхан Халдун хайрханыг Дэлхийн соёлын өвд бүртгэснээр хамгаалалтын горим, мөрдөх журамдөөрчлөлт гарах нь тодорхой. Тэр нь ямар хэмжээний зай талбайг эзлэх вэ.  Мөн ямар өөрчлөлтүүд  хийх бол?

-Дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн газрыг онцгойлон хамгаалах, төсөв зардал гаргах үүргийг  тухайн орны Засгийн газар хүлээдэг. Яагаад гэвэл, олон улсын гэрээ конвенцид  заасны дагуу ийм  учиртай байдаг. Бурхан Халдун хайрханы  хувьд эзлэх  талбайн хувьд томд тооцогдоно. Бусад улсыг харж байхад дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн газрууд гэхээр жижигхэн газрууд байдаг юм билээ. Том газар байлаа гэхэд түүн дотор тодорхой нэг зүйл, тухайлбал нэг агуй, хадны сүг зураг, эсвэл нэг сүмийг  хамгаалалтад авсан  байх жишээтэй. Тэгвэл Бурхан Халдун уулын тухайд нийт 420-оод мянган га талбайг хамарсан, Европын  нэг улс шиг газрыг  тэр чигээр нь дэлхийн соёлын өвд бүртгүүлж байна шүү дээ. Онгон дагшин байгалийн болоод түүх соёлын ховор дурсгал бүхий маш  өргөн хүрээг хамарсан, хүн харьцангуй бага нутагладаг газрыг хамруулсан байгаа. Дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн нийт газрын 86-87  хувь нь дархан цаазат газарт хамаардаг. Дархан цаазат газар нь  нөөц газар, тусгай хамгаалалттай гэхчлэн бусад газраа бодвол дэглэмийн хувьд нэлээд өндөр байдаг. Манай яамнаас гарч байгаа санал бол Дэлхийн соёлын өвийн захиргаа гэж тусад нь байгуулах шаардлагагүй. Яагаад гэвэл, дархан цаазат газар дотор бүрэн багтаж байгаа учраас Дархан цаазат газрын захиргаанд нь давхар хариуцуулж, орон тоо, төсөв дээр нь дэмжлэг үзүүлээд явах нь нэгдүгээрт, эдийн засгийн талаасаа, хоёрдугаарт хамгаалалт, хяналтын талаас цогц байдлаар хандах боломжтой гэж үзсэн.

Бурхан Халдун уулыг хамгаалалтад авснаар байгалийн талаас ямар ач холбогдолтой болохыгтодруулахгүй юу?

-Бурхан Халдун хайрхан маань дэлхийн соёлын өвд бүртгэлээ гээд монголчууд их баяртай байгаа. Бид ч бас баяртай байгаа. Түүнээс гадна Бурхан Халдун хайрхан бол  гурван голын эх юм. Гурван голын эх  давхар дэлхийн  өвд бүртгэгдэнэ гэдэг нь уул уурхайн ажил явагдахгүй, барилга, байшин барих ажлууд хийхгүй гэсэн үг. Ийм  хамгаалалтыг олон улсын гэрээ конвенцийн үндсэнд ч, Монгол Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хуулиар, Соёлын өвийн хуулиар давхар бий болгож өгсөндөө баяртай байна. Хэрлэн гол Номхон  далай, оло  нуурын эх болдог, Монголын хамгийн урт гол. Онон гол маань Амар мөрний эх.  Дэлхийн зайлшгүй хамгаалах ёстой 100 цогцолбор газрын нэг нь Амар мөрнийг гэж үздэг. Тэгвэл Амар мөрний эх нь Онон гол юм. Эртнээс монголчуудын түүхтэй ихээхэн холбоотой газар. Дээр нь Цахарын гол гэхчлэн тэр хавийн том голууд Байгаль нуур руу цутгадаг. Ингээд үзэхээр Хойд мөсөн далайн ай сав, Номхон далайн ай савын хагалбар нь Хэнтийн нуруу болдог. Тэгэхээр түүийх талаас ч, байгаль орчны талаас ч ихээхэн ач холбогдолтой ажил болсон.

-Цаг зав гаргаж ярилцсан танд баярлалаа.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Нийт: 27 Сэтгэгдэл

зочин
2016 оны 1-р сарын 9

сайн байна Үнэхээр буян нь дэлгэр улс ийм сайхан ажлыг санаачилсан байна .САЙН БАЙНА

Barnypok
2016 оны 12-р сарын 29
matt
2017 оны 1-р сарын 29
chaba
2017 оны 1-р сарын 29
gordon
2017 оны 2-р сарын 1
Kelgrorge
2017 оны 6-р сарын 26

Kamagra And The Fda Viagra Online Cialis Generique Comparer Prix

Kelgrorge
2017 оны 6-р сарын 30

Propecia Pesetas cialis Cialis Medicina

Kelgrorge
2017 оны 7-р сарын 3

Problemas Propecia viagra cialis Buy Diprosalic No Prescription Uk

Chasadvito
2017 оны 8-р сарын 2

Buy Propranolol Uk cialis buy online Propecia Scalp Itch

Kelgrorge
2017 оны 8-р сарын 25

Cialis Bauchschmerzen viagra prescription Amoxil And Ear Infections

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 2

Diclofenac 150 Buy cialis Keflex Affect Kidneys

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 6

Keflex Liquid Suspension Ingredients Yashtimadhu Keflex Doseage Strep Throat viagra Kamagra Pas Cher Rapide Propecia Cancer Risk Benign Prostatic Hyperplasia

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 9

When Does Cephalexin Expire viagra prescription Generic Progesterone Drugs Website

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 12

Amoxicillin Order From Canada Purchase Macrobid Amex No Prescription Store online pharmacy Propecia Generic India Propecia Levitra

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 12

Buy Cheap Adderall buy viagra online Amoxicillin 500 Tablets Propecia Generic Finasteride Pattern Baldness Viagra Basso Costo

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 15

Cialis Precio Oficial Farmacia Generic Propecia Overnight Buying Cialis cheapest price for vardenafil 10mg Vente De Cialis En France Viagra Entregado Rapido Minoxidil Propecia 1mg

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 23

Cialis Oder Generika Citralapram 10mg For Sale viagra On Line Parmecy Canada Doxycycline For Sale Internet

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 28

Canadian Pharmacy Doxycycline online pharmacy Compra De Viagra En Madrid

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 28

Et Priligy Viagra Ensemble Kamagra Plus Donde Comprar Cytotec En Estados Unidos viagra Amoxicillin Good For Prosthesis

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 31

Acheter Viagra Kamagra cialis price Propecia Cost In Usa Prevacid Buy One Get One Free

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 8

Cialis Crampes Jambes levitra samples overnight Prevacid Solutab Discount Card Efectos Del Viagra En Jovenes Viagra Rezeptfrei

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 13

Acticin Farmacie Online cialis Kamagra Dr Simi

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 21

Kamini Sildenafil Oral Jelly Propecia Dosis cialis Zithromax Rash Reaction Achat Viagra Femme

MichaelTum
2018 оны 2-р сарын 12

You might also need to indicate more study or comment on matters that it wasn’t possible that you discuss in the newspaper. Before composing really good post, you need to clearly understand what kind of essay he or she’s meant to write whether it’s a journalism post, professional article, review article or article for a blog since each one of such posts have their personal defined writing styles. In the event you have any financial essay writing problem, let’s know for we will aid you with all writings which are quality and which are free of plagiarism.
Personalised assignment writing service business will probably have their own sites Online services are somewhat more reliable and affordable also.
Every story should have dialog. As a student, you ought not just think about having a look at classification essay, in addition, it is smart to consider composing a sample essay that may be considered a sample newspaper by other pupils.
Writing a thesis statement demands great intelligence from the face of the essay author as it needs to define the basic notion of the novel. Essay writing generally comes as a challenge for men and women who aren’t utilised to composing essays and it’s an extremely enormous job usually for the students who don’t have any type of experience in writing essays.
For instance research demonstrates that at United States of america, there was a excellent shift in multicultural counselling after the 1960s Civil Rights movement and perception and affliction of the minority greatly changed in the nation Following the pupil doesn’t have a private opinion, then they ought to simply earn a option to choose a topic, and select pro or con. Very very good essay writers have the capacity to give aid to their students if it’s required.
Students utilizing a copywriting service ought to know about a couple things before choosing a service. After moving through the business advice and terms and conditions, if you’re pleased with their solutions, you can choose a particular business. The writing service must additionally have a warranty that all work is original and distinctive from a number of other content.
http://www.ciclismocrissiumal.com.br/uncategorized/finding-the-best-buy-essay/

EveDalo
2018 оны 2-р сарын 22

Buying Generic Viagra Online Reviews Prescription Sildenafil Citrate cialis online In House Pharmacy Motilium General

Blakefex
2018 оны 6-р сарын 12

cialis online cialis acquisto
[url=http://acquistarecialisitalia.net/]comprare cialis[/url] cialis italia

Ellgync
2018 оны 6-р сарын 15

Levitra Mecanismo De Accion On Line Finasteride Mejor Cialis O Viagra generic 5mg cialis best price Buy Primatene Mist Canada Kamagra Douane Lasix Deshydratation

Сэтгэгдэл бичих

Таны и-мэйл хаягийг нийтлэхгүй.

Сэтгэгдэл *
Нэр *
E-Mail *