Мэнэнгийн талыг монголчуудтай нь зэрэмдэглэсэн хар алтны мөрөөр /1/

10-р сарын 19, 2015 9:58 am Нийтлэгч: Ангилал Нийгэм , Орон нутаг Уншсан: 199
10-19-3a2

Б.ЭНХЗАЯА

Нүдэнд торох зүйлгүй цэлийсэн талд гэнэт алсаас тоос босч, мөдхөн тэнгэр баганадав. Машин явж өнгөрснөөс хойш бараг км зайд тоос нь арилаагүй байтал араас нь дахиад бөөн тоос манарч тал дундуур тархана. Арын машин хурдаа нэмэн өмнөхтэйгөө зэрэгцэхэд гүйцэгдсэн нь ч мөчөөгөө өгөхгүй давхисаар байгааг холоос харахад эгээтэй л морины уралдаан гэж андуурмаар. Тэнгэрт боссон тоос мөддөө арилахгүйг харвал цуваа явж байгаа нь илт. Алдарт Мэнэнгийн тал дээрх газрын тосны тээвэрлэлтийг харж байгаа минь энэ.

Монголын хамгийн тэгш хялганат Мэнэнгийн тал газрын тосны тээвэрлэлтэд ингэж талхлагдаж байна. Хад асгагїй тэгш тал дээгүүр хятад жолооч нар олон зам үүсгэн явдаг болжээ.

Монгол орны хамгийн том, байгалийн унаган төрхөө алдаагүй тэгш тал гэж магтан дуулж, дуу шүлгэндээ мөнхөлсөөр ирсэн Мэнэнгийн тал газрын тосны балгаар сүйдэж байна гэж байгаль хамгаалагч, нутгийнхан шимширсээр байгааг олонтаа харж, сонссон юм. Дэлхийд нэртэй гэж сайрхах тал нутаг хамгийн, хамгийн гэх олон тодотголоо яагаад гээх болсныг сурвалжлахаар Дорнод аймгийг зорьсон юм.

Тэнгэр зүссэн өндөр уулсын дунд төрж өссөний хувьд аймгийн хил даваад л харааны цэц шалгасан цэлийсэн талыг харахад уйтгартай ч юм шиг, уртаар амьсгаа авмаар ч юм шиг сонин мэдрэмж төрөх. Нээрээ л Соёлын гавъяат зүтгэлтэн Данзангийн Нямаа гуайн шүлэглэснээр

…Явж явж асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Явсаар явсаар асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Үдэш болоход асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ

Үүр цайхад асуулаа, Мэнэнгийн тал гэнэ… гэх мөртүүд толгойд харваж, явж барахгүй өргөн талын хаана нь хүн амьдардаг байна аа гэсэн бодлоор Мэнэнгийн талын “дээсийг алхав”.

Мэнэнгийн талын эмзэг, сул хєрсєн дээгүүр тостой 60-70 тонны хүнд даацын автомашины жолооч нар уралдан давхиж байна.

Уртаараа 90 км, өргөнөөрөө 60 км үргэлжлэх бүртийх ч довгүй тэгш тал дээрх хялгана шагай өнгөрсөн өндөр, зарим хэсгээрээ өвдөг шүргэж ургажээ. Уг нь энэ жил зүүн аймгууд зуншлага сайтай орсон. Гэвч хялгана тачир ургасан гэнэ. “Цаг сайхан үед машин зөрөхөд харагдахааргүй өндөр ургадаг байлаа” гэж жолооч ах шүүрс алдан ярина. Мэнэнгийн талыг хялганат хээр гэж тодотгодог. Хялгана нь 50-80 см өндөр, үндэс орчмын навчтай нийлээд нягт дэгнүүл үүсгэдэг, навчны доод гадаргуу буюу гадна талдаа нүцгэн ширүүвтэр тармаг хатгууруудтай ургамал юм байна. Гэвч Мэнэнгийн талын хялгана тийм өндөр, соргог ургахаа больжээ.

Мэнэнгийн заставаар дайраад давхиж байтал нэлээд холуур жийп машин өнгөрч явна. “Петрочайна дачин тамсаг Монгол-21” компани буюу “Петрочайна дачин Тамсаг” компанийн 21 дүгээр талбайн кэмп Мэнэнгийн талын зүүн бөөрөнд байрладаг ажээ. Тэндээс аймгийн төв рүү явж байгаа хүмүүс бололтой. Төв замаар бол Мэнэнгийн заставаар дайрч, бичиг баримтаа шалгуулаад нэвтэрнэ. Заставаас холуур хулгайн замаар явчихдаг бололтой.

30 ОРЧИМ МЕТР ӨРГӨН ТАЛЫГ ХҮНД ОВРЫН МАШИНЫ МӨР ТАЛХАЛЖЭЭ

Олон эгнээ замын єргєн зарим хэсгээр 30 гаруй метр үргэлжилжээ.

Аймгийн төвөөс 200 гаруй км давхиж тосны зам руу орлоо. 21 дүгээр талбайгаас олборлосон газрын тосыг Баянхошуу боомт руу гаргадаг замд орсон хэрэг. Энэ газар нутаг нь Дорнод аймгийн Халхгол сумын Ялалт багийн харъяа. “Петрочайна дачин Тамсаг” компани Дорнодын талд газрын тос олборлодог 19 ба 21 дүгээр талбайтай. 19 дүгээр талбайгаас олборлосон тосыг Сүхбаатар аймгийн Бичигтийн боомтоор гаргадаг аж. Бидний эхэлж очсон 21 дүгээр талбай 19-өөсөө 150 км-т алслагджээ. Тээвэрлэлтийн автомашин нь хүнд даацынх учраас зам нь нэлээд өргөн юм. Дайны үеийн нуувч таарахгүй л бол хад асгагүй, хаашаа ч чиглээд явахад чөлөөтэй. Кэмпээс гарахдаа нэг чигээр явж байсан зам мөдхөн салаалжээ. Хөрс нь дагтаршин, голоороо өндөрссөн замын хажууд шинэ зам төвөггүй анзаарагдана. Хамгийн нарийндаа гэхэд хоёроос гурван зам байхад өргөн нь гэвэл 30 орчим метр өргөн талыг хүнд оврын машины мөр талхалжээ. Зам дээгүүр хялгана битгий хэл өвсний үндэс харагдахгүйгээр дагтаршжээ. Зөөлөн хөрстэй хэсгээр гишгэвэл хөл далд ором сул хар шороотой юм.

Нэлээд яваад их үдийн хавьд өмнөөс тоос босч харагдлаа. Тосны автомашины цуваа гэдгийг нутгийн хүмүүс хэллээ. Хятад, монгол жолооч нар тосоо хилээр гаргаад кэмп рүүгээ буцаж яваа нь тэр аж. 10 орчим хүнд даацын автомашин хоорондоо зайтайхан цуваагаар явж өнгөрөв. Зам дагуу хэдэн арван метрийн өндөрт боссон тоосыг салхи улам хөгжөөж, цэлгэр талд бүрэнхий нөмрөх шиг болов. Ачаатай үедээ тоосжилт улам нэмэгддэг юм байна. 40-50 тонн тостой, машины жин нь 20 орчим тонн гээд нийлээд 60-70 тонн ачаа Мэнэнгийн тал дээгүүр явахад хөрс үндсээрээ эргэж хоцрох нь энүүхэнд гэж зам дагуу нутаглаж ирсэн Ц.Энхжаргал халаглан ярив. Тэднийх уг нь замаасаа нэлээд зайдуу намаржиж байна. Гэвч цуваа явж өнгөрсөн үед замын тоос км орчмыг бүрхэж мал, амьтнаа, тэр бүү хэл гэрээ олоход хэцүү болдог гэж байв. Гэр, мал нь тоосонд дарагдаж, эрүүл орчинд амьдрахад хүндрэлтэй байгаагаа ч хэлж байлаа.

68 КМ ЗАМЫН ТУХАЙД…

Дорнод аймгийн Халхгол сумын нутаг газар тариалангийн сор болсон хөрстэй. Социализмын үед эрдэмтэн, судлаачид тэнд 12 сангийн аж ахуй байгуулах бололцоотой гэдгийг тогтоож байжээ. Хэдийгээр сор болсон ч эмзэг хөрс гэдгийг ч онцолсон байна. Мэнэнгийн тал ч мөн адил ийм хөрстэй газар ажээ. 21 дүгээр талбайн кэмпээс гарсан зам 60 гаруй км үргэлжилж төв замтай нийлж байна. Нарийн хэлбэл 68 км зам Дорнодын тал дээгүүр нэг биш нэлээд хэдэн эгнээгээр үргэлжилж нь хөрсийг хуйхалж байгааг харлаа. 21 дүгээр талбай ашиглалтад ороод хоёр жил орчим болж, мөн хугацаанд тосны тээвэрлэлт хийж байгаа гэхэд Мэнэнгийн тал дундуур хөндлөн гулд давхих хүнд даацын автомашинууд хөрсийг түйвээж байна, тэнд. Нутгийнхан асфальтан зам тавихыг дээр дооргүй улиг болтлоо шаардаж ирснийг уулзсан хүн бүхэн хэлж байв. Гэвч “Петрочайна дачин тамсаг” компани 19 дүгээр талбайгаас Баянхошуу боомтыг холбосон 210 км замыг асфальт болгож эхэлжээ. 19 дүгээр талбайгаас гарсан эхний 100 км ашиглалтад орсон бол Баянхошуу хүртэл үргэлжлэх 100 гаруй км замыг хэсэгчлэн тавьж эхэлсэн байна. Уг нь байгаль орчинд учирч байгаа хор хөнөөлийг бодвол 21 дүгээр талбайгаас Баянхошууны боомт хүртэлх замыг асфальт болгох ёстой атал 19 дүгээр талбайг Баянхошуутай холбож байгаа нь “Петрочайна дачин тамсаг” компанийн эрх ашигт нийцсэн ажил гэж нутгийн иргэд захаас аваад ярьж байв. Компани олборлосон тосоо Бичигтийн боомтоор гаргаад үйлдвэртээ очиход хол, харин Баянхошууны боомтоор бол ойр гэлцдэг юм байна. Тиймээс Монгол Улсын байгаль орчин, хүн ардад нүүрлэсэн аюулыг үл тоож, эрх ашгаа урьтал болгож байгаа юм биш биз гэсэн эргэлзээ, таамаглалыг нутгийнхан ярьж байлаа.

Үргэлжлэл бий.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Нийт: 23 Сэтгэгдэл

2015 оны 10-р сарын 21

[…] Түрүүч нь http://zms.mn/22546-2/, http://zms.mn/menengiin-talyg-mongolchuudtai-n-zeremdeglesen-har-altny-muruur-2/ […]

Aira
2016 оны 12-р сарын 1

What’s it take to become a sublime exndepour of prose like yourself?

Kelgrorge
2017 оны 6-р сарын 27

Prix Cialis 5mg En Pharmacie Cost Of Levitra Propecia Generic Finasteride Hair Loss

Kelgrorge
2017 оны 7-р сарын 1

Viagra Generika Bewertung viagra Priligy Dapoxetin Gunstig Kaufen

Chasadvito
2017 оны 8-р сарын 25

Levitra Wirkung Lasst Nach viagra Viagra Levants Best Price

Kelgrorge
2017 оны 8-р сарын 29

Propecia Arenas cialis Cephalexin 250 Mg Canada

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 2

Keflex And Immonium Ad Buy Kamagra In London Best Price Kamagera No Rx cialis Where To Buy Worldwide Levaquin Shop Without Prescription Amoxil Tablette

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 6

Acheter Du Tadalis Sx En Pharmacie viagra Fa Male Comprare Propecia Buy Cheapest Cialis Soft Tadalafil And Dapoxetine

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 9

Propecia Generico En Madrid viagra Direct Fedex Shipping Dutasteride On Sale Online Mastercard Prix Cialis One Day

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 11

Comprare Kamagra Zithromax Otc cialis online Viagra Anonym Bestellen

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 12

Tadacip Online Pharmacy Viagra Torrino Levitra Pas Chere levitra sample online pharmacy Canadian Pharmacy Meds

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 15

Comprare Cialis Senza Ricetta Frontal Baldness Propecia Hair Loss Treatment Shipped Ups Amoxicilina Amoxin Shop viagra Where To Buy Glipizide No Prescription

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 22

Tretinoin Cream 0.1 At Wholesale Online Internet Pharmacy viagra Viagra En France Prix Cialis Acquisto Farmacia Italia Cephalexin For Penicillin Allergic Patients

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 28

Generic Real Isotretinoin Best Website C.o.d. Cheapeast Shop Direct Provera Secure Amoxicillin And Pediatric Dosage viagra Shipped Ups Dutasteride Free Doctor Consultation Cialis 40 Mg Pills Generic Cephalexin Brand Name

LarCisk
2017 оны 10-р сарын 31

Want To Buy Doxycycline viagra Cialis Efectos Secundarios Fotos

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 7

Value Pharmaceuticals online pharmacy Levitra Fur Junge Manner

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 13

Comprar Viagra Generico Internet viagra Mail Order Doxycycline Aurora Kamagra China

LarCisk
2017 оны 11-р сарын 21

Kamagra 100mg Online Cialis 10 Mg Posologie Cephalexin Bromhexina generic cialis Indian Pharmacy Clomid Proscar Para El Pelo Propecia Prix Medicament Propecia

MichaelTum
2018 оны 2-р сарын 10

Since writing an outline can occasionally be tedious job since this is the location where you actually start contemplating your essay critically. Writing a thesis statement demands great intelligence from the face of the essay author as it needs to specify the basic notion of the publication. Essay writing generally comes as a challenge for people that aren’t utilised to composing essays and it’s an extremely enormous job typically for the pupils who don’t have any type of experience in writing essays.
Content writing can also be a sort of essay writing, just you ought to be cautious using the principles, if you feel that it is possible to write essay properly then easily you may also write the articles, it is not in any manner a huge thing. It’s the chief part of the prewriting procedure of an essay.
You ought not be worried because our faculty essay writing company would be the best way to buy college essay services that are perfectly tailored. Apparently, a badly written post reflects the sort of support which you offer.
Besides this it’s likewise significant or a writer to have the specific comprehension about the subject of this essay so that he doesn’t have to deal with any trouble in the future when writing the article. The writing profession consists of many perks. In the event you have any fiscal essay writing problem, let’s know for we will aid you with all writings which are quality and which are free of plagiarism.
For instance research demonstrates that in United States of america, there has been a fantastic shift in multicultural counselling after the 1960s Civil Rights movement and understanding and condition of the minority greatly changed in the nation After the student doesn’t have a personal opinion, then they should simply earn a option to select a topic, and choose pro or con. A student searching for quality financial research papers should go to an organization with a fantastic reputation on filing its work punctually.
Regardless of what the impacts, the expression paper writing service business will nevertheless grow. After moving through the business information and terms and conditions, if you’re pleased with their services, you may pick a specific business. The writing service must additionally have a warranty that all work is distinctive and original from a number of other content.
http://nyomanbaliguesthouse.com/essay-writing-helper-tips-amp-guide/

EveDalo
2018 оны 2-р сарын 23

Kamagra Online Sildenafil 120 Di Mgachat Cephalexin For Horses cialis online Can Amoxicillin Mix With Milk

Сэтгэгдэл бичих

Таны и-мэйл хаягийг нийтлэхгүй.

Сэтгэгдэл *
Нэр *
E-Mail *